สถาบันอยุธยาศึกษา - ที่ตั้งของพระนคร

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ที่ตั้งของพระนคร

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรมอยุธยา

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

ความสัมพันธ์ไทย-ญี่ป่น

ความสัมพันธ์ไทย-มุสลิม

ศูนย์ข้อมูลอยุธยาศึกษา

ปัญหาการคัดลอกข้อมูล
ท่านที่ใช้ Internet Explorer มักประสบปัญหาการคัดลอก(copy)เนื้อหา ควรใช้ เว็บเบราว์เซอร์อื่นๆ เช่น Mozilla Firefox หรือ Google Chrome แทน

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments

การแข่งเรือยาว

ยากให้ ทุก มหาลัย ศึกษาประเพณีนี้ไว้ ผมก็พาเพื่อนที่ ม ไปพาย...

09/03/10 17:32 ...

โดยคุณ เด็ก ม.น พิดโลก

วัดพุทไธศวรรย์

5555
:grin :) :zzz :grin :p 8) ;) ;) :roll :eek ข้อมูลดี...

09/03/10 14:59 ...

โดยคุณ {{*...*}}

พระราชวังบางปะอิน

i like
ไป มา วั น นี้ นี่ เอ ง ข๊า...โร ง เรีย น พา ไป ทรร ศ นะ ศึ ...

02/03/10 05:13 ...

โดยคุณ @ hua - hin

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

โครงงานเขาเอง
เอาไปทำโครงงานได้คะเเนนเต็มแน่เลยอ่ะ[B]null[/B] ...

02/03/10 02:09 ...

โดยคุณ พลอย อ่ะนะ

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

ขอบคุณ
ขอบคุณค่ะสำหรับข้อมูลดีดีที่ให้ศึกษาข้อมูล วีซอลหยุด สุ...

02/03/10 02:03 ...

โดยคุณ พลอย

ที่ตั้งของพระนคร

| พิมพ์ |

ที่ตั้งของพระนคร

           นับเป็นสิ่งแสดงความชาญฉลาดและความเข้าใจธรรมชาติของแผ่นดินและท้องน้ำอย่างละเอียด บรรพบุรุษของไทยจึงได้เลือกสถานที่ตั้งพระนครแห่งใหม่ในบริเวณอันเป็นที่บรรจบกันของแม่น้ำ 3 สายคือ แม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก และแม่น้ำลพบุรี อันเป็นที่ซึ่งผืนแผ่นดินอุดมไปด้วยธาตุที่สะมจากตะกอนแม่น้ำที่เหมาะสมกับการทำการเกษตร

           แม่น้ำทั้ง 3 สายนั้นทำหน้าที่เป็นคลองรอบกรุงและแนวป้องกันตามธรรมชาติ ส่วนคูคลองที่ขุดเชื่อมต่อถึงกันกับเส้นทางน้ำตามธรรมชาติ ใช้เป็นเส้นทางส่งน้ำไปสู่ชาวบ้าน สำหรับใช้ในการเกษตร ในขณะเดียวกันก็ทำหน้าที่เป็นเส้นทางคมนาคม อีกทั้งยังเป็นเส้นทางระบายน้ำที่สำคัญในช่วงฤดูน้ำหลากอีกด้วย

           ยังมีกำแพงอิฐที่แข็งแกร่งความยาวกว่า 12 กิโลเมตร สร้างขึ้นล้อมรอบพระนคร อันมีป้อมปราการติดตั้งปืนใหญ่ 16 แห่งตามจุดสำคัญๆ นอกจากนั้นยังมีประตูเมืองรวม 99 ประตู ประกอบไปด้วยประตูดิน 18 ประตู ประตูย่อย 61 ประตู และประตูน้ำ 20 ประตู

           ถนนและคูคลองสร้างขึ้นในรูปแบบที่ตัดเชื่อมโยงลักษณะตาข่าย ในแนวทิศตะวันออก-ตะวันตก และแนวทิศเหนือ-ใต้ โดยเชื่อมต่อถึงกันด้วยสะพานทั้งที่ทำด้วยอิฐและไม้กว่า 30 แห่ง ทำให้เกิดพื้นที่ขนาดเล็กที่เกิดจากการตัดกันของแม่น้ำลำคลองและถนน อันเป็นที่ก่อสร้างวัดวาอารามกว่า 500 แห่ง กระจายอยู่ทั่วพระนคร โดยทั้งตัวพระบรมมหาราชวัง ตลาดร้านรวง โรงช่าง สถานที่ราชการ และบ้านเรือนราษฎรนั้นถูกจัดวางอย่างเป็นระเบียบเรียบร้อย จำนวนตลาดในพระนครและนอกพระนครอีก 32 แห่ง เรียงรายไปตามท้องถนน ทั้งที่เป็นตลาดร้านค้าทั่วไป นั้นมีอยู่ถึง 40 แห่ง และตลาดที่เป็นแหล่งรวมของสินค้าเฉพาะจากแต่ละท้องถิ่น รวมทั้งมีตลาดน้ำขนาดใหญ่อีก 4 แห่ง เป็นที่ซื้อขายสินค้าทั้งในประเทศและสินค้าจากต่างประเทศบนสองฝั่งแม่น้ำ และลำคลองนั้นเต็มไปด้วยบ้านเรือน ผู้คน วัดวาอาราม และท้องนากว้างใหญ่ ขณะที่การจัดการที่ดินถูกจัดแยกออกเป็นส่วนๆ คือส่วนที่เป็นเขตการอุตสาหกรรม เขตพื้นที่ผลิตงานช่างศิลปกรรมต่างๆ และพื้นที่อยู่อาศัยซึ่งแยกออกเป็นชาวไทยและชาวต่างชาติ โดยทางด้านนอกพระนครทางตอนเหนือติดกับแม่น้ำลพบุรี คลองสระบัว และคลองบางขวดนั้นเป็นบริเวณที่มีการทำอุตสาหกรรมเครื่องปั้นดินเผา

           ส่วนที่ดินบริเวณนอกพระนครออกไปทางตอนใต้นั้นแยกออกเป็นตำบลต่างๆ อันเป็นที่อยู่อาศัยของชาวไทยและชาวต่างชาติหลายชาติหลายภาษา ที่ได้รับพระบรมราชานุญาตให้ตั้งรกรากอยู่ในแถบนั้นๆ เต็มไปด้วยโกดังสินค้าและเรือสินค้า ทำให้เกิดความสนิทสนมคุ้นเคยกันระหว่างผู้คนจากต่างชาติต่างภาษาที่เดินทางมาเพื่อการค้าขาย จนทำให้วัฒนธรรมต่างชาติเริ่มมีอิทธิพลและผสมกลมกลืนกับวัฒนธรรมท้องถิ่น

           ชาวตะวันตกเรียกอยุธยาว่าเป็นเมืองแห่งแม่น้ำลำคลอง หรือ "เวนิสแห่งตะวันออก" และได้บันทึกความชื่นชมที่มีต่อพระนครแห่งนี้ไว้ว่า

           "เมื่อมาถึงอยุธยา จะได้เห็นปราการแม่น้ำล้อมรอบ ตัวเมืองคึกคักไปด้วยผู้คน สง่าและงดงามในแบบไทย..."

           "...ราชอาณาจักรสยาม ประกอบไปด้วยเมืองที่ล้อมรอบด้วยกำแพงเมือง 7 - 8 เมือง กินอาณาเขตเมืองพะโค...เมืองเหล่านี้มีผู้คนนับพัน มากมายเหลือคณานับ หรืออาจกล่าวได้ว่าแผ่นดินสยามนี้เป็นเมืองที่ผู้คนอยู่ดีกินดีในแบบที่เรียกว่าไม่อาจจะหาที่ใดเปรียบได้โลกนี้"

           ซากปรักหักพังของอิฐและปูนปั้นที่พระยาโบราณราชธานินทร์ เจ้าเมืองอยุธยาได้พบเมื่อราวร้อยกว่าปีมาแล้ว เป็นสิ่งแสดงความคงอยู่ของพระนครอันยิ่งใหญ่ในอดีตที่เจริญรุ่งเรืองและเป็นที่รู้จักกันทั่วไปในหมู่ชาวต่างชาติ และเรืองอำนาจอยู่ถึง 417 ปี โดยมีพระมหากษัตริย์ปกครองสืบต่อเนื่องมาถึง 33 พระองค์

           ในช่วงระยะการสถาปนากรุงศรีอยุธยานั้น พระราชภาระอันใหญ่หลวงของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) องค์ปฐมกษัตริย์นั้น การรวบรวมผู้คนและการขยายอาณาเขตการปกครองออกไป กล่าวคือการพยายามรวบรวมอาณาจักรสุโขทัยเข้าเป็นส่วนหนึ่งของพระราชอาณาจักร ซึ่งถูกปกครองต่อมาในยุคของกษัตริย์องค์ต่อๆ มา และผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของพระราชอาณาจักรได้สำเร็จ ทำให้สุโขทัยตกอยู่ใต้อำนาจการปกครองทั้งทางด้านการเมือง การทหาร รวมถึงสายตระกูลพระราชวงศ์ในที่สุด

           ลักษระการก่อสร้างพระเจดีย์ทรงยอดปรางค์สุโขทัยอันเป็นเอกลักษณ์หนึ่งของกรุงศรีอยุธยา เน้นให้เห็นถึงการที่อยุธยาเริ่มเข้ามามีอิทธิพลเหนือสุโขทัยซึ่งสำเร็จลงได้ หลังจากการต่อสู้กันยาวนานทั้งในแง่การทำสงครามและการเจรจาทางการทูตระหว่างกองทัพของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถและพระเจ้าติโลกราช แห่งนครเชียงใหม่

           นอกเหนือจากความสัมพันธ์ทางวัฒนธรรมกับสุโขทัยแล้ว อยุธยายังมีการเชื่อมต่อกับเชียงใหม่ อันเป็นนครหลวงแห่งอาณาจักรล้านนา เห็นได้จากหลักฐานสำคัญชิ้นหนึ่ง คือรูปแบบการก่อสร้างพระเจดีย์ทรงระฆังแบบล้านนาในอยุธยา อย่างไรก็ตาม ความสัมพันธ์แบบคู่ขนานในลักษณะที่เป็นปรปักษ์ต่อกันระหว่างอยุธยาและเชียงใหม่ยังคงดำเนินอยู่จนนำไปสู่ความขัดแย้งกับพม่าในที่สุด

           ในรัชสมัยของสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 (ค.ศ. 1491 - 1529) ชาติตะวันตกได้พยายามแผ่ชยายอิทธิพลในภูมิภาค โดยนอกเหนือไปจากความสัมพันธ์ทางการค้าและการเผยแพร่ศาสนาแล้ว ชาวตะวันตกบางส่วนยังมีโอกาสได้รับราชการในราชสำนักในหลายสาขา อาทิ เป็นทหารอาสา มิชชันนารี ราชองค์รักษ์ และช่างราชสำนัก ซึ่งพระมหากษัตริย์ทรงได้พระราชทานที่ดิน เพื่อให้ก่อสร้างบ้านเรือน รวมไปถึงสถานที่ประกอบศาสนกิจ ทำให้วิทยาการแบบตะวันตกแพร่หลายเข้ามาในอยุธยา นำไปสู่การสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ ทั้งในแง่ของศิลปกรรม และสถาปัตยกรรม รวมไปถึงการก่อสร้างป้อมปราการต่างๆ โดยเริ่มมีการใช้ปืนใหญ่และมีการผลิตยุทโธปกรณ์อื่นๆ และเทคนิคทางการทหารเหล่านี้ เริ่มมีบทบาทสำคัญในสงครามระหว่างไทยและพม่าที่เมืองเชียงกราน ในช่วงรัชสมัยของสมเด็จพระไชยราชาธิราช (ค.ศ. 1534 - 1546)

           สงครามระหว่างไทยกับพม่าในยุคต่อมาคือในรัชสมัยของสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ (ค.ศ. 1548 - 1568) นับว่าเป็นครั้งที่ควรแก่การจดจำอีกครั้งหนึ่งถึงการสละพระชนม์ชีพของสมเด็จพระศรีสุริโยทัย และพระราชธิดา ที่ทรงสิ้นพระชนม์ระหว่างการทำยุทธหัตถีตามที่ได้มีบันทึกไว้ในพระราชพงศาวดาร หลังจากเหตุการณ์ในครั้งนั้นอยะยาจึงถูกบีบให้สงบศึกโดยยอมมอบช้างเผือกให้กับพม่า อย่างไรก็ตาม อยุธยายังไม่ได้ถือว่าได้รับความพ่ายแพ้อย่างแท้จริง จนกระทั่ง พระนครถูกรุกรานอีกครั้งใน 5 ปี ถัดมาโดยกองทัพที่แข็งแกร่งของพม่า

           การกอบกู้เอกราชอันเป็นเหตุการณ์อันยิ่งใหญ่ครั้งหนึ่งในประวัติศาสตร์สำเร็จลงโดยพระราชอุตสาหะ และพระราชวีรกรรมอันกล้าหาญของสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (ค.ศ. 1590 - 1605) โดยทรงมีชัยเหนือพระมหาอุปราชของพม่าในการกระทำยุทธหัตถีในคราวนั้น ซึ่ง ดร.แกมเฟอร์ พนักงานชาวเยอรมันของบริษัทสัญชาติดัชท์ ชื่ออีสท์ อินเดีย จำกัด ผู้ที่เดินทางเข้ามายังอยะยา ในปี ค.ศ. 1690 หรือเกือบ 100 ปี หลังจากเหตุการณ์ยุทธหัตถี ยังเคยได้ยินเรื่องราวชัยชนะของพระองค์ ซึ่งภายหลังมีการจารึกไว้ที่เจดีย์ภูเขาทอง

           ต่อมาในสมัยของพระเจ้าปราสาททอง ผู้ทรงขึ้นปราบดาภิเษกขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์ ทรงแสดงสิทธิอำนาจของความเป็นกษัตริย์ของพระองค์ผ่านทางพระราชพิธีอินทราภิเษก อันเป็นพระราชพิธีที่แสดงออกถึงความเป็นกษัตริย์แบบสมมติเทพ ซึ่งต่อมา สิ่งก่อสร้าง และพระอารามต่างๆ อาทิ วัดไชยวัฒนาราม รวมถึงการบูรณะพระที่นั่งต่างๆ ล้วนสะท้อนให้เห็นถึงสัญลักษณ์ของพระราชสถานะอันสูงสุดของพระองค์

           ความรุ่งเรืองถึงขีดสุดของพระราชอาณาจักรยั่งยืนเรื่อยมาในรัชสมัยของพระองค์ไปจนถึงรัชสมัยของสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งเป็นพระราชโอรส อันเป็นยุคที่พระราชสำนักได้ต้อนรับราชทูตจากหลายๆ ประเทศ โดยครั้งสำคัญที่สุดได้แก่คณะราชทูตจากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 แห่งฝรั่งเศส ซึ่งอยุธยาได้ตอบสัมพันธไมตรีด้วยการส่งราชทูตไปยังราชสำนักฝรั่งเศสเช่นเดียวกัน

           หลังจากการติดต่อกันในคราวนั้นฝรั่งเศสได้รับสิทธิในการปลูกสร้างบ้านเรือนและโบสถ์ รวมถึงมีอิสระในการเผยแพร่คริสต์ศาสนา เป็นเหตุให้วิทยาการจากตะวันตก อาทิ ดาราศาสตร์ การวางผังเมือง การประปา และอื่นๆ ก็เริ่มเป็นที่รู้จักในราชอาณาจักรในช่วงระยะดังกล่าว ทำให้เราสามารถพบเห็นอิทธิพลของชาติตะวันตกได้ทั่วไป ตัวอย่างเช่น ลักษณะการสร้างป้อมปราการของลพบุรี กรุงเทพฯ และป้อมเพชรในอยุธยาเอง

           ในจำนวนชาวต่างชาติทั้งหลายที่รับราชการในราชสำนัก ผู้ที่มีอิทธิพลมากที่สุดในยุคนั้น ได้แก่ เจ้าพระยาวิชาเยนทร์ ชาวกรีกผู้ที่คอยยุยงให้เกิดความแตกแยกในราชสำนักจนในที่สุดนำไปสู่ความขัดแย้งที่รุนแรงมากขึ้น ทำให้พระเพทราชาทำการปฏิวัติในราชสำนัก ซึ่งต่อมาชายชาวกรีกผู้นี้ก็ถูกประหารชีวิต ขณะที่ชาวต่างชาติคนอื่นๆ ต้องเดินทางออกจากพระราชอาณาจักร และพระเพทราชาขึ้นเสวยราชย์เป็นกษัตริย์พระองค์ใหม่

           ในรัชสมัยพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ (ค.ศ. 1732 - 1758) เป็นช่วงระยะเวลาที่พระอารามหลายแห่งเริ่มชำรุดเสียหาย ทำให้ช่วงรัชสมัยของพระองค์เป็นช่วงที่มีการทำนุบำรุงและบูรณะซ่อมแซมครั้งใหญ่ที่สุดที่ไม่เคยมีมาก่อน ชี้ให้เห็นว่ายุคดังกล่าวเป็นช่วงระยะเวลาแห่งความบริบูรณ์มั่งคั่ง ทั้งในแง่เศรษฐกิจ ความรุ่งเรืองของพระพุทธศาสนา และความตระการตาในเชิงช่างศิลปะ ซึ่งระยะเวลาแห่งความผาสุกนี้ดำเนินต่อมาจนถึงยุคแห่งการล่มสลาย ในปี ค.ศ. 1767 ตรงกับรัชสมัยของพระเจ้าเอกทัศน์

           ช่วงระยะเวลาดังกล่าวถือเป็นจุดสิ้นสุดของพระนครอันยิ่งใหญ่ ที่มีอายุสืบต่อมายาวนานถึง 417 ปี ซึ่งหาพระนครอื่นใดจะเทียบได้ นอกเสียจากการรังสรรค์ กรุงเทพ พระมหานครขึ้นใหม่ในยุคสมัยปัจจุบัน

อ่านต่อ-ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (1)

	1. 23-02-2010 16:53
	3 เจ่งมากค่ะ ^^ IP: 61.7.229.99 Guest

ความเห็น

เชิญแนะนำ หรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
ชื่อ:
Title:
BBCode:
กรอกความเห็น:
กรุณาใส่รหัสที่ปรากฏ:*

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗
เว็บมาสเตอร์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ ayutthayastudies.aru.ac.th