สถาบันอยุธยาศึกษา - การส่งของป่าเพื่อเป็นสินค้าออกในสมัยกรุงศรีอยุธยา

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

การส่งของป่าเพื่อเป็นสินค้าออกในสมัยกรุงศรีอยุธยา

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรมอยุธยา

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

ความสัมพันธ์ไทย-ญี่ป่น

ความสัมพันธ์ไทย-มุสลิม

ศูนย์ข้อมูลอยุธยาศึกษา

ปัญหาการคัดลอกข้อมูล
ท่านที่ใช้ Internet Explorer มักประสบปัญหาการคัดลอก(copy)เนื้อหา ควรใช้ เว็บเบราว์เซอร์อื่นๆ เช่น Mozilla Firefox หรือ Google Chrome แทน

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments

การแข่งเรือยาว

ยากให้ ทุก มหาลัย ศึกษาประเพณีนี้ไว้ ผมก็พาเพื่อนที่ ม ไปพาย...

09/03/10 17:32 ...

โดยคุณ เด็ก ม.น พิดโลก

วัดพุทไธศวรรย์

5555
:grin :) :zzz :grin :p 8) ;) ;) :roll :eek ข้อมูลดี...

09/03/10 14:59 ...

โดยคุณ {{*...*}}

พระราชวังบางปะอิน

i like
ไป มา วั น นี้ นี่ เอ ง ข๊า...โร ง เรีย น พา ไป ทรร ศ นะ ศึ ...

02/03/10 05:13 ...

โดยคุณ @ hua - hin

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

โครงงานเขาเอง
เอาไปทำโครงงานได้คะเเนนเต็มแน่เลยอ่ะ[B]null[/B] ...

02/03/10 02:09 ...

โดยคุณ พลอย อ่ะนะ

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

ขอบคุณ
ขอบคุณค่ะสำหรับข้อมูลดีดีที่ให้ศึกษาข้อมูล วีซอลหยุด สุ...

02/03/10 02:03 ...

โดยคุณ พลอย

การส่งของป่าเพื่อเป็นสินค้าออกในสมัยกรุงศรีอยุธยา

| พิมพ์ |

การส่งของป่าเพื่อเป็นสินค้าออกในสมัยกรุงศรีอยุธยา
ปาริชาติ วิลาวรรณ

           ดังเป็นที่ทราบกันดีอยู่แล้วว่า เมื่อพระเจ้าอู่ทอง หรือ สมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ ได้ทรงสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี เมื่อ พ.ศ. ๑๘๙๓ ณ บริเวณที่ราบตอนล่างของลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ท่ามกลางสภาพทางภูมิรัฐศาสตร์ที่เอื้อทำนวยต่อการสร้างบ้านแปลงเมือง ไม่ว่าจะเป็นในด้านของการมีสภาพดินฟ้าอากาศที่ชุ่มชื้นไปด้วยฝนจากลมมรสุม สภาพที่ของที่ตั้งซึ่งประกอบไปด้วยแม่น้ำ ๓ สายล้อมรอบ คือ แม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำป่าสัก และแม่น้ำลพบุรี ซึ่งสามารถให้ปริมาณน้ำอย่างเพียงพอ ต่อการอุปโภค บริโภค เพราะปลูก และใช้ประโยชน์เป็นเส้นทางคมนาคม ตลอดจนคุณภาพของดินที่อุดมสมบรูณ์ เนื่องจากการตกตะกอนของโคลนตมภายหลังฤดูน้ำหลาก เหมาะสมต่อการเพาะปลูกข้าว ซึ่งเป็นฐานรองรับทางเศรษฐกิจอันสำคัญ ที่ช่วยผลักดันให้กรุงศรีอยุธยาพัฒนาตนเองขึ้นมาเป็นอาณาจักรที่มีความมั่นคงในทางการเมืองและสามารถเลี้ยงตัวเองได้ในทางเศรษฐกิจ ดังมีคำกล่าวของคนโบราณในสมัยรัตนโกสินทร์เมื่อพูดถึงความเจริญรุ่งเรืองของอาณาจักร ก็มักจะเอ่ยพาดพิงถึง “เมื่อครั้งบ้านเมืองดี” ซึ่งก็หมายถึง “กรุงพระนครศรีอยุธยา” นั้นเอง

           แต่ทั้งนี้ถ้าพิจารณาอย่างถ่องแท้แล้ว ก็จะเห็นได้ว่าอันความเจริญรุ่งเรือง และความมั่นคงของอาณาจักรอยุธยาตลอดระยะเวลา ๔๑๗ ปี แห่งการเป็นราชธานีไทยนั้นปัจจัยที่สำคัญทีสุดประการหนึ่ง ที่ได้มีส่วนผลักดันให้อาณาจักรอยุธยาวิวัฒนาการตนเองขึ้นมา เป็นรัฐที่มีพลังอำนาจในทางการเมืองและการเศรษฐกิจ จนกระทั่งสามารถแผ่ขยายอาณาเขตไปได้อย่างกว้างขวาง และได้มีโอการสั่งสมความเจริญงอกงามทางด้านศีลปะวัฒนธรรมก็เห็นจะได้แก่ การที่กรุงศรีอยุธยาดำเนินบทบาทในฐานะที่เป็นเมืองพาณิชยกรรม และประกอบการค้าขายเป็นหัวใจสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนที่ว่าด้วยการค้ากับต่างประเทศ ซึ่งนับเป็นกิจกรรมหลักที่ทำราบได้จำนวนมหาศาลให้แก่รัฐบาลและราชสำนัก และสมควรจะกล่าวไว้ ณ ที่นี้ด้วยว่า สินค้าออกสำคัญประเภทหนึ่งที่เป็นตัวกำหนดความเจริญมั่งคั่งของกรุงศรีอยุธยา ก็เห็นจะได้แก่ “ของป่า” หรือ “ผลิตผลตามธรรมชาติที่ได้จากป่า” อันจะเป็นประเด็นสำคัญของการเสนอ ในลักษณะของการสะท้อนถ่ายทอดให้เห็นถึงองค์ระกอบต่างๆ ในส่วนที่เกี่ยวเนื่องถึงการค้าของป่าเพื่อส่งออก ว่าได้มีโครงสร้าง รูปแบบ วิธีการ ตลอดจนความเป็นมาอย่างไร

ลักษณะโดยทั่วไปของการค้าสมัยกรุงศรีอยุธยา
           กล่าวได้ว่า กรุงศรีอยุธยาเป็นอาณาจักรที่มีความอุดมสมบรูณ์ไปด้วยพืชพันธุ์ธัญญาหาร ซึ่งอำนวยผลให้มีความเจริญรุ่งเรืองในด้านการค้าขายตามไปด้วย ดังปรากฏหลักฐานว่ามีการค้าขายทั่งภายในและภายนอกกำแพงพระนคร สินค้าทีผลิตและนำมาซื้อขายกันนั้นก็มีมากมายหลายชนิด ตั้งแต่อาหารของสด เครื่องอุปโภคบริโภค และสินค้าที่ชาวต่างประเทศนำเข้ามาจำหน่าย สินค้าที่ซื้อขายกันนอกจากข้าว ผัก ปลา อาหารหวานคาว ผลไม้นานาชนิดแล้ว ก็ยังมีสินค้าอื่นๆ เป็นต้นว่า หมากพลู ตรวยเมี่ยงห่อสำหรับบวชนาค ลูกแห และเครื่องตะกั่ว ฝ้าย ด้ายขาว ด้ายแดง มะพร้าว ผ้าไตรจีวร เครื่องดนตรีเรไรปี่แก้ว หีบไม้ใส่ผ้า ช้างม้า เครื่องบูชาศาลพระภูมิ ตะลุ่ม พานเชี่ยนหมาก เสื่อตะนาว เสื่อแขก เครื่องสังฆภัณฑ์ ขันและตลับชนิดต่างๆ เครื่องทองรูปพรรณ ทองคำเปลว ทองนาก เงิน เครื่องเทศ เครื่องยาไทย เครื่องทองเหลือ ตะกั่ว ผ้าชนิดต่างๆ ทั้งดีและเลว ตลอดจนผ้าพิมพ์ ไหมครุย ไหมฟั่น มี พร้า ขวาน จอบ เสียม ตะปูปลิงบิหล่า ฟูก เบาะหมอน เสื้อผ้าอาภรณ์ ล่วม ถุงชนิดดีและเลว รัก ดินสอขาว ดินสอดำ แห และเปลป่านดาย ตะขอและลวด เครื่องจักสาน เครื่องใช้ต่างๆ ดอกไม้เพลิง สุรา ปรอททองเหลืองเคลือบ เครื่องจันอับ ขนม เครื่องเหล็ก เครื่องไม้ ผ้าสองปักเชิงปม ผ้าปูมผ้าไหม ผ้าจวนต่างๆ ฟ้าแขก สหรัต พัด และเครื่องสำเภาทั้งปวง

           จากข้อความที่กล่าวข้างต้นนี้ ย่อมแสดงให้เห็นว่า สภาพทางด้านเศรษฐกิจโดย ทั่วๆ ไปในสมัยกรุงศรีอยุธยา มีลักษณะเป็น “ระบบเศรษฐกิจแบบเลี้ยงตัวเอง” (Self Sufficient Economy) กล่าวคือ ประชาชนส่วนใหญ่ประกอบอาชีพทางการเกษตรกรรมมีการเพาะปลูกข้าวเป็นหลักสำคัญ และมีการผลิตสิ่งของต่างๆ เพื่อเสริมความต้องการ ทั้งทางด้านอุปโภคและบริโภค โดยมี “ตลาด” เป็นศูนย์กลางในการติดต่อค้าขาย และมี “กำนันตลาด” คอยเก็บเอาหัวเบี้ยแก่ลูกตลาด กำนันตลาดนี้คือ เจ้าภาษีอากรชนิดหนึ่ง ที่ประมูลภาษีตลาดได้ และคอยเก็บภาษีในตลาดตามอัตราที่กำหนดไว้ ถ้ากำนันตลาดเก็บเกินพิกัดอัตราก็จะถูกลงโทษ ซึ่งได้ระบุอยู่ในพระอัยการอาชญาหลวงว่า ให้ลงโทษทวยด้วยไม้หวาย ๑๕ ที แล้วให้ไปประจานจนรอบตลาด แล้วเอามาจำใส่ขื่อไว้ ๓ วัน ให้คืนเบี้ยซึ่งกำนันตลาดเก็บเกินแก่ลูกตลาดแล้วจึงให้พ้นโทษไป

การค้าภายใน
           จากหนังสือประวัติศาสตร์ธรรมชาติลากรเมือง แห่งราชอาณาจักรสยามของนิลาส์ แชร์แวส ได้พรรนณาถึง สภาพการค้าภายในกรุงศรีอยุธยา มีใจความว่า “ตามถนนสายใหญ่ๆ มีร้านค้าเต็มไปสองข้างทาง และมีสถานที่ใหญ่เปิดเป็นตลาดด้วยหลายแห่ง ตลาดเหล่านี้ติดทุกวันทั้งเช้าและเย็น อุดมสมบรูณ์ไปด้วยปลา ไข่ ผลไม้ และสิ่งอื่นๆ อีกเป็นอันมาก แต่ไม่เห็นมีเน้อขายกันเลย ผู้ที่มาชุมนุมกันเป็นอันมาก ณ ที่นั้น หนาแน่นจนลางครั้งเดินแทรกผ่านเข้าไปไม่ได้” และอีกตอนหนึ่งกล่าวว่า “ราษฎร์ส่วนใหญ่ทำการค้า ลางครอบครัวค้าขายทางน้ำ พร้อมด้วยภรรยาและบุตรลงอยู่ในเรือลำใหญ่ และแทบจะไม่มีวันขึ้นบกเลย ลางครอบครัวอยู่ในเมือง ทำการค้าปลีกจากสินค้าที่ไปรับซื้อมาเมื่อเรือสินค้าเข้าเทียบท่าอยู่ในร้านของตน ใครถนัดทางไหนก็ไปทางนั้นเนื่องจากทำมาหากินได้คล่อง คนเคราะห์ร้ายเต็มที่เท่านั้นหารายได้ไม่พอจ่าย ในประเทศที่ดินฟ้าอากาศเอื้ออำนวยถึงเท่านี้ จะมีก็แต่คนทุพพลภาพและคนโทษเท่านั้น ที่ต้องขอทานเขากิน”

           นอกจากนี้ ก็ได้กล่าวถึง “ตลาดน้ำ” ในสมัยกรุงศรีอยุธยาไว้ด้วยว่า “ในบริเวณใกล้ตำบลใหญ่ๆ จะมีตลาดลอยน้ำ มีเรือ ลำเล็กๆ กว่าร้อยลำ บรรทุกข้าวสาร ผลไม้ ปลาสด และปลาเจ่ามาขาย

           สำหรับเอกสารหอหลวง คำให้การขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม ก็ได้กล่าวถึงว่า ริมแม่น้ำทั้งสองฟากรอบกรุงพระนครศรีอยุธยา ราษฎร์ทำของต่างๆ มาขาย และประกอบการค้าขายต่างๆ กันเป็นหมู่เป็นย่าน เป็นตำบลมากมาย เป็นต้นว่า

                     ย่านสัมพนี ตีสกัดน้ำมันงา น้ำมันลูกกระเบา น้ำมันสำโรง น้ำมันถั่ว

                     ย่านบ้านหม้อ ปั้นหม้อข้าวหม้อแกง กระทะ เตาขนมครก ขนมเบื้อง เตาไฟ บาร์ดิน

                     ย่านบ้านริมวัดพร้าว ทำแป้งหอม น้ำมันหอม กระแจะน้ำอบ ธูปกระแจะ ธูปกระดาษ

                     ย่านบ้านคนที ปั้นกระถางดิน กระโถนดิน ตะคันเชิงไฟ เตไฟ ปั้นรูปช้าง รูปม้า ตุ๊กตา

           และที่แม่น้ำล้อมรอบกรุงมีตลาดท้องน้ำเป็นตลาดใหญ่ ๔ ตลาด คือ ตลาดน้ำวนบางกะจะ หน้า วัดพนัญเชิง ตลาดปากคลองคูจาม ตลาดปากคลองคูไม้ร้อง ตลาดปากคลองวัดเดิม ส่วนบริเวณนอกกำแพงพระนคร ตามชานพระนครและชานกำแพงกรุง มีตลาดบนบกรวมทั้งสิ้น ๓๐ ตลาด เช่น ตลาดลาวเหนือวัดโคหาสวรรค์ ตลาดป่าปลาเชิงทำนบรอ ตลาดท่าเรือจ้างวัดนาชี หน้าบ้านโปรตุเกส ตลาดหลังตึกห้างวิลันดา ตลาดวัดสิงห์หน้าตึกญี่ปุ่น มีตลาดร้านชำ ๒๑ ตำบล ตลาดของสดเช้า ๔๐ ตำบล รวมทั้งสิ้นเป็นตลาดถึง ๖๑ ตำบล

           จึงอาจกล่าวโดยทั่วไปได้ว่า การค้าภายในของกรุงศรีอยุธยานั้น แหล่งเป็นศูนย์กลางการค้า จะอยู่ตามริมฝั่งแม่น้ำลำคลอง ซึ่งมีเรือแพสัญจรไปมามากมาย สินค้าจากเมืองต่างๆ ถูกลำเลียง ส่งมายังเมืองหลวง และแจกจ่ายไปยังแหล่งตลาดสำคัญที่มีชื่อเสียงมาก ก็คือ ตลาดยอดพระราชพงศาวดารได้กล่าวถึงเหตุการณ์เพลิงไหม้ตลาดยอดไว้ว่า “เกิดเพลิงไหม้ในพระนคร แต่ท่ากลาโหมลงไปถึงพระราชวังท้ายตลาดยอด ลมหอบเอาลูกเพลิงไปตกลงตะแลงแกง ไหม้ลามลงไปต้องป่าตองโรงครามฉะไกร ๓ วันจึงดับ มีบาญชีเรือนศาลากุฎีพระวิหารไหม้ ๑๐๐,๐๕๐ เรือน

           ตามที่ปรากฏหลักฐานนั้น หัวเมืองต่างๆ ในสมัยกรุงศรีอยุธยา มีการค้าขายผลิตผลและสินค้าซึ่งผลิตขึ้นได้เองภายในท้องถิ่นของตน สินค้าที่ขึ้นหน้าขึ้นตาก็เห็นจะได้แก่ ของป่าต่างๆ เช่น กำยาน เนื้อสัตว์ หนังสัตว์ และแร่ธาตุต่างๆ ซึ่งทั่งนี้ก็แล้วแต่ที่ตั้งและสภาพภูมิแระเทศของบ้านเมือง เช่น เชียงใหม่ ซึ่งเป็นเมืองที่มีความอุดมสมบรูณ์ และเป็นแหล่งใหญ่ของพืชพันธุ์ธัญญาหารสินค้าที่พวกหัวเมืองนำมาขายยังกรุงศรีอยุธยานั้นมักเป็นผลิตผลพื้นเมืองที่ปรากฏในรูปของทรัพยากรธรรมชาติที่ได้จากภายใน ท้องถิ่น ดังปรากฏว่า ในคำให้การขุนหลวงวัดประดู่ทรงธรรม ได้มีการกล่าวถึง การที่ ชาวเมืองพิษณุโลกบรรทุกน้ำอ้อย ยาสูบ พวกมอญบรรทุกมะพร้าว ไม้แสม เกลือขาวลงมาขาย ส่วนชาวอ่างทอง ลพบุรี เมืองอินทร์ เมืองพรหม เมืองสิงห์ เมืองสรรค์ เมืองสุพรรณ ก็เอาข้าวเปลือกบรรทุกเรือมา พ่อค้าทางเมืองตาก เมืองเพชรบูรณ์ ก็บรรทุกครั่ง กำยาน เหล็กหางกุ้ง เหล็กล่มเลย เหล็กน้ำพี้ ไต้ หวาย ชัน น้ำมันยาง ยาสูบ เขาสัตว์ หนังสัตว์ ตลอดจนหน่องา สาเรือมาจอดขายตามแถวปากคลองทั้งหลาย นอกจากนี้ก็ยังมีเรือลูกค้าขาวทะเล นำสินค้าจำพวกหอยแมลงภู่ หอยตะพง ปูทะเล แมงดา และปลาทะเลทั้งสดและย่าง มาจำหน่าย ส่วนพวกเมืองเพชรบุรีก็นำกะปิน้ำปลา ปลาย่างชนิดต่างๆ มาขาย ในหน้าน้ำพวกทางหัวเมืองต่างๆ จะบรรทุกสินค้าของตนใส่เรือลงมาขายเป็นจำนวนมาก และนอกจากพ่อค้าจะบรรทุกสินค้าของตนมาทางน้ำแล้ว ก็ปรากฏว่ายังมีพวกที่บรรทุกสนค้ามาทางบกโดยบรรทุกใส่เกวียนมาจากทางภาคอีสาน ในราวเดือน ๓ เดือน ๔ จะมีเกวียนจากเมืองนครราชสีมาและพระตะบอง บรรทุกสินค้าเป็นต้นว่า น้ำรัก ขี้ผึ้ง ปีกนก ผ้าชนิดต่างๆ เนื้อแห้ง ครั่งไหม กำยาน งาน ของป่า ต่างๆ มาจอดพักที่บ้านศาลาเกวียน ที่นั่นมีศาลาใหญ่ ๒ หลัง เป็นที่พักของพวกพ่อค้าเกวียนและลูกค้า

           กล่าวได้ว่า การค้าส่วนใหญ่ในสมัยกรุงศรีอยุธยา มีทั่งลักษณะของการแลกเปลี่ยนสินค้ากันโดยตรง (Barter System) และการใช้เงินตราเป็นเครื่องมือในการแลกเปลี่ยน แต่อย่างไรก็ดี ระบบของการซื้อขายยังคงทำกันแบบง่ายๆ ตามแม่น้ำลำคลองและตลาด ซึ่งเป็นย่านที่มีผู้คนสัญจรไปมารวมทั่งเป็นย่านขายของทั่วไป สินค้าส่วนหนึ่งที่นำมาซื้อขายแลกเปลี่ยนกันในสมัยนั้น เป็นผลผลิตที่เหลือจากการอุปโภคบริโภคภายในครัวเรือนแล้ว ผู้ผลิตก็จะนำมาขายยังตลาดในเมืองหลวง เพื่อแลกเปลี่ยนกับสินค้าอย่างอื่นๆ โดยที่ยังไม่มีการตั้งห้างร้านที่ใหญ่โตในระยะแรก และกลุ่มผู้ประกอบการค้าภายในประเทศที่สำคัญก็จำกัดอยู่แต่เฉพาะในแวดวงของพระมหากษัตริย์ เจ้านาย เสนาบดี และกลุ่มคนจีนเท่านั้น

การค้ากับต่างประเทศ

           กรุงศรีอยุธยาตั้งอยู่ในทำแลอันเหมาะสม ระหว่างเส้นทางการค้าอินเดียกับจีน สามารถติดต่อกับเมืองท่าต่างๆ ที่อยู่ใกล้เคียง เช่น มลายู ชวา บอร์เนียว อัดแจ และฟิลิปปินส์ ได้โดยสะดวก นอกจากนี้ก็ยังมีท่าเรืออีกหลายแห่งในเมืองไทย ที่เรือสินค้าต่างชาติแวะไปมาอยู่เป็นประจำ เช่น ท่าเรือที่เมืองตะนาวศรี มะริด และภูเก็ต อันเป็นทะเลใกล้กับแหล่งค้าขายทางฝั่งโคโรเมนเดลของอินเดีย ส่วนทางด้านอ่าวไทยก็มีท่าเรือที่เมืองสงขลา นครศรีธรรมราช และเมืองบางกอก เป็นแหล่งที่รวมสินค้าอยู่ใกล้ปากแม่น้ำเจ้าพระยา ประกอบกับในช่วงศตวรรษที่ ๑๔ – ๑๕ นี้ เป็นระยะเวลาที่เกิดมีการเปลี่ยนแปลงสำคัญๆ หลายประการ ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งจะมีผลกระทบโดยตรงต่อการค้าของป่ากับต่างประเทศ ในสมัยกรุงศรีอยุธยา เป็นต้นว่า การที่ชาวจีนและรัฐบาลจีน ได้เข้ามามีบทบาททั้งทางด้านการค้าและการเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มากขึ้น และเป็นผลให้มีการตั้งถิ่นฐานของชาวจีนในภูมิภาคนี้เพิ่มขึ้นเช่นกัน และด้วยความเฟื่องฟูทางการค้า ความจำเป็นทางการเมือง และโครงสร้างของประชากรในประเทศจีนเองรัฐบาลจีนจึงได้ให้ความสำคัญแก่การเดินเรือทะเลมากยิ่งขึ้นผลก็คือ การพัฒนาเรือสำเภาเกินสมุทรซึ่งมีสมรรถนะดีกว่าเรือทุกชนิด ที่ใช้อยู่ในโลกตะวันออกขณะนั้น กล่าวคือแข็งแรง กินระวางบรรทุกสูง เปลืองค่าโสหุ้ยคือ ค่าจ้างลูกเรือน้อยกว่า ผลจากการพัฒนาสำเภาจีนนี้เอง ทำให้การค้าสินค้าประเภทราคาถูกแต่กินระวางบรรทุกสูง จำพวกสินค้าป่า เช่น ไม้ฝาง ครั่ง หรือ เครื่องถ้วยชามอย่างหยาบ สามารถทำได้ในระยะไกล ในขณะเดียวกัน ความก้าวหน้าทางเทคนิควิทยาการเดินเรือของจีน เช่น การใช้เข็มทิศ ก็เป็นผลให้แนวโน้มของการเสี่ยงอันตรายในการค้าทางทะเลลดน้อยลง ประกอบกับสภาพของการค้าในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในศตวรรษที่ ๑๔ ปรากฏว่าเกิดช่องวางทางอำนาจขึ้นในช่องแคบมะละกา เนื่องจากอาณาจักรมัชปาหิตซึ่งเคยขยายอิทธิพลเข้ามาในช่องแคบ กำลังเสื่อมอำนาจ เกิดโจรสลัดขึ้นชุกชุม แต่อย่างไรก็ตามพอมาถึงช่วงศตวรรษที่ ๑๕ สภาพความปั่นป่วนก็เริ่มยุติลง เพราะมีอำนาจใหม่เกิดขึ้นมา คือ มะละกา โดยได้อาศัยการค้านานาชาติสร้างความมั่งคั่งให้กับตนเอง มะละกาจึงกลายเป็นตลาดศูนย์กลางการค้าขายใหญ่ขึ้นอย่างรวดเร็ว พ่อค้าพาณิชยจากดินแดนต่างๆ มาชุมนุมซื้อขายกันหลายชาติหลายภาษา ไม่ว่าสินค้าอะไรทั่วโลกทั้งสินค้าของป่า และสินค้าสำเร็จรูป ต้องมีในเมืองมะละกาทั้งสิ้นมีสินค้าจากทางตะวันตกมาตะวันออกและจากตะวันออกไปตะวันตก มาซื้อขายถ่ายเทกันที่นี่ ทำให้มะละกาเป็นศูนย์กลางการค้าและกรุงศรีอยุธยาเป็นทางผ่าน ดังปรากฏว่า สำเภาจีนจะไปมะละกาหรือกลับจากมะละกาก็มักมาแวะที่กรุงศรีอยุธยา ฉะนั้นถึงแม้มะละกาจะไม่ค่อยถูกกับคนไทย แต่ทั้งสองฝ่ายต่างก็มีความผูกพันต่อกันบางประการ ในลักษณะของการค้าระหว่างประเทศที่เอื้ออำนวยและส่งผลประโยชน์ร่วมกัน โดยอาศัยพ่อค้าชาวจีนและแขกมัวร์เป็นคนกลาง ทำหน้าที่ในการติดต่อค้าขาย ซึ่งสินค้าที่ขึ้นชื่อลือชามากที่สุดอย่างหนึ่งของมะละกา ก็คือ เครื่องเทศ และเครื่องยาสมุนไพร ย่อมเป็นที่แน่นอนว่าส่วนหนึ่งก็ต้องได้มาจาก “ของป่า” ซึ่งเป็นสินค้าออกไปจากกรุงศรีอยุธยาอย่างไม่ต้องสงสัย

           นอกจากนี้ การที่กรุงศรีอยุธยาสามารถดำรงบทบาทของเมืองท่า ที่เป็นศูนย์กลางการค้าของป่าที่สำคัญได้ ก็เพราะอยุธยามีข้อได้เปรียบหลายประการเหนือเมืองท่าอื่นๆ นอกจากปัจจัยในแง่ของที่ตั้ง หรือปัจจัยทางสภาพภูมิศาสตร์แล้ว ก็ยังมีข้อได้เปรียบที่สำคัญประการอื่นๆ อีก ซึ่งพอจะสรุปได้ดังนี้คือ

           ๑. นอกจากการที่อยุธยาเป็นปากทางไปสู่แหล่งประชากรจำนวนมหึมา ในทางเหนือแล้ว อยุธยายังเป็นศูนย์กลางของข่ายเมืองท่าที่กว้างขวางมากในทางใต้อีกด้วย เป็นต้นว่า เมืองทวาย เมืองตะนาวศรี เมืองนครศรีธรรมราช เมืองสงขลา และเมืองจันทบูรในขณะเดียวกัน เมืองในทางฝ่ายเหนือ ก็เป็นเส้นทางผ่านของการลำเลียง “ของป่า” จากพม่า มอญ เชียงใหม่ และอาจรวมหลวงพระบาง กับกัมพูชาไว้ด้วย ส่วนเมืองท่าทางใต้ซึ่งกระจายตัวอยู่ทั้งทางฝั่งตะวันตกและตะวันออกของคาบสมุทรมลายู ซึ่งประกอบการค้าของตนเป็นอิสระอยู่แล้ว ก็ได้ ช่วยรวบรวมสินค้าจำพวกเครื่องเทศ และสินค้าจากอินเดีย จนถึงตะวันออกกลางมาป้อนอยุธยา ในขณะเดียวกันก็ช่วยทำหน้าที่ระบายสินค้าของป่าและสินค้าจากจีนในกรุงศรีอยุธยา ไปสู่ตลาดโลกอีกด้วย

           ๒. กรุงศรีอยุธยามีสำเภาของตนเอง ซึ่งทำให้ความจำเป็นที่จะต้องพึ่งสำเภาของพ่อค้าต่างชาติมีน้อยลง และในขณะเดียวกันอยุธยาก็มีสินค้าพื้นเมืองและของป่าพรั่งพร้อมพอสมควรเนื่องจากขอบข่ายของเมืองท่า และฐานะของอยุธยาที่เป็นศูนย์กลางการค้าจึงทำให้พ่อค้าต่างชาติมักนำเรือเข้ามาจอดแวะ และยิ่งมีสำเภาต่างชาติเข้ามาจอดแวะมากขึ้นเท่าไหร่ สินค้าของป่าจากกรุงศรีอยุธยา ก็จะได้รับการระบายไปสู่ตลาดโลดมากขึ้นเป็นเงาตามตัว

           ๓. กรุงศรีอยุธยาผูกพันตนเองกับการค้ากับจีนอย่างเหนียวแน่น ในด้านรัฐบาล อยุธยาเป็นเมืองท่าในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ที่ส่งเครื่องราชบรรณาการไปยังราชสำนักเหม็ง มากครั้งที่สุดในด้านเอกชนอยุธยาให้อภิสิทธิ์แก่พ่อค้าจีนเหนือพ่อค้าชาติอื่นๆ เช่น เสียภาษีการนำสินค้าเข้าถูกกว่า ซึ่งรายละเอียดในส่วนนี้จะนำมากล่าวต่อไปในประเด็นที่ว่าด้วยการค้ากับจีน

           ดังเป็นที่ประจักษ์เด่นชัดว่า เมื่อแรกเริ่มเดิมทีนั้น ตั้งแต่สมัยแผ่นดินพระเจ้าอู่ทอง จนกระทั่งถึง สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ ๓ (พ.ศ.๑๘๙๓- พ.ศ.๒๐๓๔) เป็นสมัยที่ไทยยังไม่มีการติดต่อค้าขายกับประเทศทางตะวันตก ส่วนใหญ่จะเป็นลักษณะของการแต่งเรือสำเภาไปค้าขายกับจีนและแขก ซึ่งในสมัยนั้นก็มีแขก อินเดีย เปอร์เชีย อาหรับ และแขกมัวร์ เข้ามาค้าขาย

           จากกฎหมายลักษณะพยาน ซึ่งออกเมื่อ พ.ศ. ๑๘๙๓ ในสมัยพระเจ้าอู่ทอง มีใจวามตอนหนึ่งว่า “ประการหนึ่ง ในคงคามหาสมุทร ชาวเรือ ชาวสำเภา วิวาทกัน เพื่อนเรือเพื่อนสำเภาเป็นพยาน ประการหนึ่งชาวเรือ ชาวสำเภาลำเดียวกันวิวาทกัน ผู้ไปเรือ ไปสำเภาลำเดียวกันเป็นพยาน”

           กฎหมายลักษณะลักพา ออกในพ.ศ. ๑๘๙๙ ในสมัยเดียวกันมาตราหนึ่งว่า “ผู้ใดลัดไพร่ฟ้าข้าคนท่านขายแก่ประเทศต่างเมืองขายลงเรือสำเภาก็ดี เอาสินจ้าง แลส่งคนให้แก่ประเทศต่างเมืองก็ดี จับได้รู้ด้วยประการใดพิจารณาเป็นสัจ ท่านให้ฆ่าผู้ร้ายนั้นเสีย”

           ดังนั้น จึงอาจกล่าวได้ว่า กฎหมายลักษณะต่างๆ ที่ออกในสมัยพระเจ้าอู่ทองนั้น เป็นเครื่องยืนยันให้เห็นว่า การค้าสำเภามีมาแต่โบราณ และในสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนต้น ก็ยังมีการค้าสำเภากันอยู่ และคงจะเจริญรุ่งเรืองมาก ดังปรากฏว่า มีพ่อค้าต่างประเทศเข้ามามากหน้าหลายตา แต่สำหรับในระยะแรกนั้น การไมตรีกับต่างประเทศส่วนใหญ่จะเป็นการไปมาค้าขายกับเมืองจีน เมืองแขก เมืองจาม เมืองชวา มลายู ตลอดจน อินเดีย เปอร์เชีย ลังกา มีไปมาถึงกันนานแล้วและพวกเหล่านี้ที่เข้ามาอยู่ในเมืองไทยแล้วก็คงจะมีบ้าง

           ต่อจากสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ (พระเจ้าอู่ทอง) การค้าขายกับต่างประเทศก็คงจะเจริญรุ่งเรืองขึ้นเป็นลำดับ ปรากฏว่าสมเด็จพระนครินทราธิราช ซึ่งครองราชย์ระหว่างปี พ.ศ. ๑๙๕๒ – ๑๙๖๗ ก็ได้เคยเสด็จไปถึงเมืองจีน ตั้งแต่ก่อนครองราชย์ตลอดจนไปมาค้าขายกับกรุงศรีอยุธยามากขึ้น การค้าขายกับจีนก็คงจะเจริญขึ้นเป็นเงาตามตัว

           สำหรับทางด้านของการค้ากับประเทตะวันตกนั้นได้เริ่มมีขึ้นในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๒ (พ.ศ.๒๐๓๔-พ.ศ.๒๐๗๒)โดยที่ชาวโปรตุเกสเป็นชาติแรกที่เข้ามาติดต่อค้าขายกับแระเทศไทยเมื่อ พ.ศ. ๒๐๕๔ ตามด้วยฝรั่งชาติต่าง ๆ ซึ่งได้ทยอยกันเข้ามาค้าขายกับกรุงศรีอยุธยา ดังปรากฏว่า ชาวฮอลันดาหรือวิลันดาเข้ามาเมื่อ พ.ศ.๒๑๔๑ อังกฤษเข้ามา พ.ศ.๒๑๕๕ เดนมารค์เข้ามา พ.ศ. ๒๑๖๓ และชาวต่างประเทศคงจะได้เข้ามาอยู่ในประเทศไทยมากจนกระทั่งมีกฎหมายที่เกี่ยวข้องด้วยอยู่หลายลักษณะด้วยกัน เช่น ในกฎหมายพระอัยการอาชญาหลวง ปรากฏข้อความตอนหนึ่งว่า “มาตราหนึ่ง แขก พราหมณ์ ยวน ประเทศฝารั่ง อังกฤษ จีนจาม วิลันดา ฉวา มลายู กวย ขอม พม่า รามัญ เข้ามาสู่โพธิสมภารก็ดี เข้ามาค้าขายทางบกทางเรือก็ดี ให้ชาวพระทวารด่านคอยเจ้าพนักงานตรวจตราดูดีแลร้ายเก็บเครื่องศาสตร์วุทธไว้อย่าให้เที่ยวเร่ลอบลักซื้อขาย กฤษณาดีบุก ถ้าลูกค้าต้องการสิ่งใดบอกแก่พนักงาน ถ้าต่างประเทศลูกค้าจะยาตราไปทางบกก็ดี เมื่อสำเภายาตราก็ดี ให้พนักงานตรวจตราดูสิ่งของต้องห้าม ผู้คนซึ่งลอบลักซุ่มซ่อนพาไปนั้นถ้าเจ้าพนักงานละเมินเสียให้ลูกค้าพานิชพาเอาผู้คนข้าแผ่นดิน สิ่งของต้องห้ามไปได้ ท่านว่า เจ้าพนักงานชาวด่านคอนทวารให้ลงโทษ ๖ สถาน ส่วนประเทศลูกค้านั้นให้ลงโทษดั่งโจร ให้ล่ามพนักการชาวด่านคอยรู้เห็นเป็นใจด้วยให้ลงโทษถึงตาย”

           การค้ากับต่างประเทศ เจริญรุ่งเรืองถึงขีดสุดในรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ (พ.ศ.๒๑๙๙-พ.ศ.๒๒๓๑ ) กรุงศรีอยุธยาได้ทำการค้าของป่ากับประเทศต่างๆ ทั้งทางตะวันออกและตะวันตกดังปรากฏว่า ใน พ.ศ. ๒๒๑๑ ไทยได้ส่งทูตออกไปเจริญทางพระราชไมตรีกับประเทศอิหร่านเป็นครั้งแรก ส่วนการค้าขายกับจีนก็ยังคงดำเนินไปตามปกติ พระเจ้าแผ่นดินสยามทรงส่งทูตไปเจริญสัมพันธไมตรีกับจีนใน พ.ศ.๒๒๐๗ ,๒๒๐๘,๒๒๑๑,๒๒๑๕,๒๒๑๖ และ ๒๒๒๑ และได้รับอนุญาตให้ทำการค้าขายสินค้า ณ ที่ใดก็ได้ในประเทศจีน ไทยได้รับความสะดวกในการค้าของป่าเพิ่มขึ้น

           ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ การค้าของป่ากับประเทศฮอลันดา อังกฤษ และฝรั่งเศส ได้ขยายตัวกว้างขวาง บริษัทอีสต์ อินเดียของอังกฤษได้เล็งเห็นถึง ความสำคัญของการค้ากับกรุงศรีอยุธยา ในแง่ที่ว่าไทยมีสินค้าของป่าที่มีค่า เป็นสินค้าขาออกหลายอย่าง อาทิ เช่น กฤษณา ฝาง ดีบุก งาช้าง หมาก ตะกั่ว และยังเป็นแหล่งรวมสินค้าจากจีนและอินเดียด้วย เช่นเดียวกันกับที่ฝรั่งเศสได้เข้ามาตั้งคลังสินค้าในประเทศไทยเมื่อ พ.ศ. ๒๒๐๕ รัฐบาลไทยได้ให้การต้อนรับอย่างดี และให้สิทธิพิเศษในการค้าขาย เพราะเห็นประโยชน์ที่จะรับในการติดต่อกับฝรั่งเศสทั้งทางด้านการค้าและหวังที่เกรงขามอยู่ในขณะนั้น ทั้งนี้เพราะปรากฏว่า ในตอนต้นรัชกาลสมเด็จพระนารายณ์ ผลประโยชน์ทางด้านการค้าของป่าส่วนใหญ่ ตกอยู่ในมือของฮอลันดา ซึ่งได้รับสิทธิพิเศษในการซื้อหนังสัตว์ มาตั้งแต่สมัยพระเจ้าทรงธรรมเมื่อ พ.ศ.๒๑๖๐ แต่พอมาถึงปลายแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์การค้าของฮอลันดาเสื่อมลง เพราะได้รับการขัดขวางจากฟอลคอนถึงกระนั้นฮอลันดาก็ยังคงทำการค้าขายกับไทยตลอดมา เพราะข้าวเป็นสินค้าประจำที่บริษัทมาซื้อจากกรุงศรีอยุธยา เพื่อไปจำหน่ายต่อยังหมู่เกาะมลายู ชวา

           นอกจากอังกฤษ ฝรั่งเศส และฮอลันดาแล้ว ก็ปรากฏว่ายังมีพ่อค้าชาติอื่น ๆ โดยเฉพาะในแถบเอเชีย ที่ได้เข้ามาซื้อสินค้าของป่าและสินค้าพื้นเมืองจากไทย เป็นต้นว่า

           มะนิลา ซื้อสินค้าป่าจากไทย เช่น งาช้าง กำยาน ชะมดเชมียง

           เมืองอาแจ ในเกาะสุมาตรา มีปรากฏในจดหมายรายวันของผู้บังคับการป้อมเซนต์ยอช ที่เมืองมาสุลิปะตัม รายงานว่า กำปั่นหลวงในสมัยแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ บรรทุกทองแดง ดีบุก เครื่องทองเหลือง ทองขาว พริกไทย กำยาน จะไปเมืองปอนดิเชอรี่ได้แวะที่เมืองอาแจนี้

           เมืองโครส่าน อยู่ในประเทศอิหร่าน ซึ่งไทยส่งเนื้อไม้อย่างดีไปขาย

           เมืองมาสุลิปะตัม ทางอ่าวเบงกอลไทยส่งช้างจากเมืองมะริดไปขาย

           อนึ่ง นับตั้งแต่รัชกาลพระเพทราชาเป็นต้นมา (พ.ศ.๒๒๓๑-พ.ศ.๒๒๔๖) การค้าของป่ากับประเทศตะวันตกอยู่ในระดับที่ต่ำมาก เนื่องจากพระเพทราชารงมีพระราชประสงค์ ที่จะติดต่อเกี่ยวกับชาวตะวันตก ประกอบกับในรัชกาลนี้เกิดกบฏที่เมืองนครศรีธรรมราช และเมืองนครราชสีมา รัฐบาลต้องเสียเวลาปราบปราม ไม่มีโอกาสทำนุบำรุงการค้าของป่า ทำให้การค้ากับต่างประเทศเสื่อมลง อย่างไรก็ตาม เมื่อฝรั่งเศสหมดอำนาจลงชาวฮอลันดาก็กลับมามีบทบาทสำคัญอีกครั้งหนึ่ง ใน พ.ศ. ๒๒๓๑ ฮอลันดาได้ทำสัญญากับไทย มีใจความเหมือนฉบับเก่าที่ทำไว้ ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์ และในสมัยสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่๘ (พระเจ้าเสือ) พ.ศ. ๒๒๔๖-พ.ศ.๒๒๕๑ ไทยได้แสดงความประสงค์ที่จะให้พ่อค้าฝรั่งเศสเข้ามาค้าขายในไทยอีก โดยไทยยินดีจะให้สิทธิพิเศษต่างๆ แต่ฝรั่งเศสไม่เห็นความสำคัญ เพราะสภาพการค้ามนเมืองไทยขณะนั้นร่วงโรยมาก ในพ.ศ.๒๒๖๐ ข้าหลวงสเปนประจำฟิลิปปินส์ได้ส่งคณะทูตเข้ามาเจริญทางไมตรีทางการค้ากับไทย ในสมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวท้ายสระและได้ทำความตกลงในแง่ของการค้าของป่า กล่าวคือ สเปนซื้อสินค้าป่าได้ทุกอย่าง นอกจากดินประสิวและงาช้าง ซึ่งเป็นของพระคลังสินค้า ส่วนหนังโค หนังกวาง ดีบุกนั้นซื้อไม่ได้ เพราะเป็นสินค้าผูกขาดของฮอลันดา สำเภาหลวงทั้งสองฝ่ายที่ไปมาค้าขาย ไม้องเสียภาษีอากรทั้งขาเข้าและขาออก อย่างไรก็ตาม ภายหลังจากทำสนธิสัญญาแล้ว ปรากฏว่า เรือไทยที่ไปค้าขายที่กรุงมะนิลาได้รับความเดือนร้อน จากากรกระทำของชาวสเปน ทำให้การค้ากับสเปนเลิกร้างกันไปในตอนปลายรัชกาล

           ในสมัยราชวงศ์บ้านพลูหลวงนั้น การค้าของป่ากับต่างประเทศ เสื่อมโทรมลงจากเดิมมาก ดังปรากฏในจดหมายเหตุของเมอซิเออณ์ เดอร์บู ถึง เอมซิเออร์ เตเชีย ลงวันที่ ๑๐ กันยายน พ.ศ.๒๒๕๖ กล่าวว่า “ข้าพเจ้ามีความประหลาดใจมาก ที่ได้เห็นบ้านเมืองร่วงโรยลงไปมาก ทั่วพระราชอาณาจักรเมืองไทยเวลานี้ไม่เหมือนกับเมืองไทยเมื่อครั้ง๕๐ ปีที่ล่วงมาแล้ว ซึ่งเป็นเวลาที่พวกเราได้มาเห็นเป็นครั้งแรก ในเวลานี้ไม่เห็นเรือสินค้าจำนวนมาก หรือเห็นเรือไทยไปมาค้าขายตั้งแต่ก่อนแล้ว”

นโยบายการค้าของป่าในสมัยกรุงศรีอยุธยา
           อาจกล่าวได้ว่า “ระบบผูกขาด” โดยพระคลังสินค้า เป็นนโยบายในการค้าของป่าที่สำคัญของไทย เพราะเป็นวิธีที่รัฐบาลสามารถเข้าควบคุมกิจการค้าต่างประเทศได้อย่างใกล้ชิด และเป็นการป้องกันมิให้พ่อค้าชาติใดชาติหนึ่ง เพิ่มพูนอิทธิพลทางการค้าของตนมากจนอาจจะเป็นอันตรายต่อเสถียรภาพทางการเมืองและเศรษฐกิจของประเทศได้ ในขณะเดียวกัน ระบบผูกขาดของพระคลังสินค้ายังทำรายได้ให้แกประเทศเป็นอันมาก และนับเป็นรายได้ที่สำคัญยิ่ง เพราะผลประโยชน์ของแผ่นดินที่ได้จากการเก็บภาษีอากรภายในประเทศปีละเป็นจำนวนไม่มากนัก ด้วยเหตุที่เศรษฐกิจของอยุธยาเป็น “เศรษฐกิจแบบส่วย” ลาลูแบร์ ราชทูตฝรั่งเศสได้บันทึกว่า การค้าต่างประเทศนั้นผูกขาดเป็นของพระมหากษัตริย์พระองค์เดียวแทบทั้งหมด การค้าในบ้านเมืองก็มไม่สู้มีมากเท่าใดนัก จนแทบจะกล่าวได้ว่า เป็นการสุดวิสัยที่ใครจะพากเพียรพยายามยกตนให้เป็นเศรษฐีด้วยการค้าขายได้

           อย่างไรก็ดี การดำเนินงานผูกขาดของพระคลังสินค้า ด้วยวิธีการดังกล่าวนี้ ก็ได้ทำให้เกิดความไม่สะดวกในการค้าหลายประการด้วยกัน เมื่อพ่อค้าต่างชาตินำสินค้าเข้ามาเมืองไทย พระคลังจะเลือกสินค้าที่ต้องการไว้ก่อน ตั้งราคาเองตามใจชอบ เวลาชำระเงินค่าสินค้า บางครั้งก็เอาสินค้าอย่างอย่างอื่นมาแลกเปลี่ยนแทน ซึ่งสินค้าส่วนใหญ่ก็เห็นจะได้แก่ “ของป่า” และนอกจากนี้การผูกขาดการค้าเป็นของหลวง ก็ยังเป็นช่องทางก่อให้เกิดการฉ้อราษฎร์บังหลวงได้โดยง่าย ถ้าขุนนางข้าราชการที่เกี่ยวข้องมิได้ปฏิบัติหน้าที่อย่างสุจริต

           ในสมัยกรุงศรีอยุธยา แม้ว่าการค้ากับต่างประเทศจะเป็นระบบผูกขาด แต่รัฐบาลก็ยินดีที่จะค้าขายกับพ่อค้าทุกชาติ พยายามส่งเสริมการค้าของป่า ด้วยวิธีการให้สิทธิพิเศษแก่พ่อค้า เพื่อชักจูงใจให้เกิดความสนใจที่จะค้าขายกับไทย ดังจะเห็นได้ว่า ในรัชการลพระเจ้าทรงธรรม ซึ่งเป็นสมัยที่รัฐบาลเริ่มดำเนินนโยบายส่งเสริมการค้าของป่ากับต่างประเทศอย่างจริงจัง ไทยได้ทำหนังสือสัญญาทางการพาณิชย์กับฮอลันดาเป็นครั้งแรก เมื่อ พ.ศ. ๒๑๖๐ ให้สิทธิพิเศษแก่ฮอลันดาในการซื้อหนังสัตว์จากไทยนอกจากนี้ในแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ ซึ่งเป็นระยะทีฮอลันดามีอิทธิพลทางการค้าสูงสุดในสมัยนั้น สมเด็จพระนารายณ์ก็ทรงพยายามชักจูงพ่อค้าตะวันตกชาติอื่น ๆ ให้เข้ามาค้าขายกับไทยเพื่อถ่วงดุลอิทธิพลทางการค้าของฮอลันดา ดังจะเห็นได้ว่า พระองค์ทรงพยายามชักชวนให้อังกฤษส่งเรือเข้ามาค้าขายกับไทยและตั้งสถานีการค้าขึ้นที่กรุงศรีอยุธยาอีครั้งหนึ่ง โดยเสนอจะให้สิทธิพิเศษต่างๆ ตลอดจนยกเว้นการเก็บภาษีศุลกากรและภาษีอื่น ๆ เช่นเดียวกับที่ได้ยกเว้นให้แก่ฮอลันดา ต่อมาได้ทรงชักชวนให้บริษัทอีสต์อินเดียของฝรั่งเศสเข้ามาค้าขายกับไทยตามหนังสือสัญญา พ.ศ. ๒๒๒๗ นั้น ไทยและสินค้าของป่าได้ทุกอย่างแต่ต้องให้พนักงานของพระคลังสินค้าของ เชอวาเลีย เดอ โชมองต์ ที่ทำกับรัฐบาลไทยเมื่อวันที่ ๑๑ธันวาคม พ.ศ.๒๒๒๘ ก็ยังมีอนุสัญญาทางการค้าที่รัฐบาลไทยอนุญาตให้บริษัทค้าขายได้อย่างเสรี และยังให้สิทธิพิเศษทางการค้าบางอย่างแก่บริษัทอีกด้วย

           การที่รัฐบาลไทยให้สิทธิพิเศษแก่พ่อค้าต่างประเทศ เป็นการสนองนโยบายการค้าที่ต้องการให้พ่อค้าชาติต่าง ๆ เข้ามาติดต่อค้าขายกับไทย อันเป็นผลให้การค้าของป่าเพื่อส่งเป็นสินค้าออกขยายตัวและเจริญรุ่งเรือง แต่อย่างไรก็ตาม วิธีการดังกล่าวก็ได้ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมในหมู่พ่อค้าต่างชาติ เป็นเหตุให้พ่อค้าที่ไม่ได้รับสิทธิพิเศษ หรือได้รับผลประโยชน์ไม่เท่าเทียมกัน เกิดความรู้สึกไม่พอใจและทะเลาะเบาะแว้งกันเอง ตัวอย่าง เช่น กรณีที่ชาวอังกฤษและฮอลันดาในประเทศไทยเกิดการต่อสู้กันที่เมืองปัตตานีเมื่อพ.ศ.๒๑๖๑ หรือการที่พ่อค้าโปรตุเกสไม่พอใจ ที่พ่อค้าฮอลันดาได้รับสิทธิพิเศษ จึงเกิดการทะเลาะวิวาทกันขึ้นในพ.ศ. ๒๑๖๗ เรือของพ่อค้าฮอลันดา ถูกยึดในน่านน้ำไทยรัฐบาลไทยต้องเข้าไกล่เกลี่ย และบังคับให้โปรตุเกสคืนเรือแก่ฮอลันดา เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนี้ชี้ให้เห็นว่า รัฐบาลไทยต้องประสบปัญหายุ่งยากจากกรณีพิพาทของพ่อค้าชาว ต่างประเทศ ซึ่งสืบเนื่องมาจากการที่รัฐบาลไทย ดำเนินนโยบายการค้าที่ไม่เสมอภาคพ่อค้าที่ไม่ได้รับผลประโยชน์ก็เกิดความเบื่อหน่าย เนื่องจากการค้าไม่ได้กำไรที่เท่าที่ควร และบรรดาพ่อค้าเองก็ต้องประสบความยุ่งยากในการประกอบการค้า โดยผ่านพระคลังสินค้าหลายประการ

           นอกจากนี้ นโยบายทางด้านการค้าของป่าที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือ การค้าโดยเรือสำเภา ประเพณีการแต่งสำเภาไปค้าขายได้รับการส่งเสริมจากรัฐบาลตลอดมาตั้งแต่สมัยโบราณสำเภาที่แต่งไปค้าขายตามเมืองต่างๆ ได้ผลประโยชน์ถึง ๒ ทาง คือ ได้กำไรจากการขายสินค้าป่าและสินค้าพื้นเมืองของไทยให้กับต่างประเทศ และได้ผลกำไรจากการจำหน่ายสินค้าที่ซื้อมาจากต่างประเทศ แล้วกลับมาขายในเมืองไทย หรือขายให้แก่พ่อค้าต่างชาติที่ต้องการอีกต่อหนึ่ง นอกจากจากผลกำไรจากการค้าแล้วอาจกล่าวได้ว่า รัฐบาลไทยยังอาศัยสำเภาหลวงเป็นช่องทางในการระบายสินค้าพื้นเมืองจำพวกของป่าที่มีอยู่เป็นจำนวนมากอันได้มาจากการที่รัฐบาลเก็บรวบรวมบรรดาส่วย ซึ่งปรากฏออกมาในรูปสินค้าของป่า ที่ส่งออกมาจากส่วนในของราชอาณาจักร ประกอบกับสินคาที่หาได้จากประเทศข้างเคียง เช่น พม่า ลานนา หลวงพระบาง และกัมพูชา นำส่งออกไปขาย ยังตลาดโลกเป็นรายได้อีกทางหนึ่งด้วย นโยบายการค้าสำเภาไทยเพื่อระบายสินค้าของป่า ช่วยให้รัฐบาลสามารถขายสิ่งของที่มีอยู่โดยไม่ต้องผ่านพ่อค้าคนกลาง และยังได้ผลกำไรเป็นกอบเป็นกำอีกด้วย

อ่านต่อ-ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (5)

	1. 02-11-2009 00:10
	งง มีเยอะจังอ่ะ งงเลย IP: 210.86.222.29 Guest

คุซะหะระ

	2. 15-12-2009 18:01
	งง ขอบคุณมากครับ IP: 113.53.84.146 Guest

นิรนาม

	3. 01-02-2010 16:47
	งง สนุกจังค่ะ IP: 203.172.165.99 Guest

บิวค่ะ

	4. 13-02-2010 04:18
	การส่งออกข้าว-สินค้าของกรุงศรีอยุธยา เฮ้อ..............ข้อมูลเยอะจังเลย IP: 58.9.251.179 Guest

ข้าว

	5. 18-02-2010 23:08
	หาบุญพาส ขอคุนอย่างสูง IP: 118.172.203.44 Guest

นพรุต

ความเห็น

เชิญแนะนำ หรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
ชื่อ:
Title:
BBCode:
กรอกความเห็น:
กรุณาใส่รหัสที่ปรากฏ:*

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗
เว็บมาสเตอร์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ ayutthayastudies.aru.ac.th