สถาบันอยุธยาศึกษา - ตามรอยกู้ชาติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ตามรอยกู้ชาติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

อยุธยากับนานาชาติ

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments
No comment...

ตามรอยกู้ชาติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช

ตามรอยกู้ชาติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช
ตอน : ตามหาร่องรอยบ้านรับแขกเมืองของพระยาพระคลัง

กิติพงษ์ ศรีนันทลักษณ์

สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช เป็นบุตรของนายแต้ ไหฮอง (ตั๊กหยง) แซ่แต้ ชาวจีน และนางนกเอี้ยง ซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นสาวชาววังบุตรีของขุนนางชั้นผู้น้อย (ภายหลังสถาปนาจากสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระราชโอรส ขึ้นดำรงพระราชอิสริยยศเป็นสมเด็จกรมพระพิทักษ์ เทพามาตย์ หรือสมเด็จพระพันปีหลวง) นายไหฮอง ได้เข้ามาพึ่งใบบุญของเจ้าพระยาจักรีสมุหนายก ตามพระราชพงศาวดารบันทึกไว้ว่า บิดาได้รับบรรดาศักดิ์ เป็นที่ขุนพัฒน์ตำแหน่งนายอากรบ่อนเบี้ย เจ้าพระยาจักรี สมุหนายกเป็นผู้สู่ขอนางนกเอี้ยงและดำเนินงานพิธีมงคลสมรสตามขนบธรรมเนียม ประเพณีไทยให้ในฐานะที่นายอากรบ่อนเบี้ยฝากเนื้อฝากตัวอยู่ในความอุปการะของท่านมาตั้งแต่ต้น
สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงประสูติเมื่อวันอาทิตย์ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 5 ปีขาล ฉศก จุลศักราช 1096 ตรงกับวันที่ 17 เมษายน พ.ศ.2277 เวลาประมาณ 11.00 นาฬิกา (บางแห่งระบุว่า ตรงกับวันที่ 7 เมษายน พ.ศ. 2277) ในรัชสมัย สมเด็จพระเจ้าบรมโกษฐ์ ตามพระดวงชะตาดังนี้

           มีเรื่องเล่ากันว่าในคืนวันเสาร์ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 5 ปีขาลนั้น นางนกเอี้ยงได้นอนฝันไปว่า มีชีปะขาวผู้หนึ่งนำดวงแก้วมณีดวงหนึ่งมาให้ ซึ่งมีรัศมีสุกใสเป็นยิ่งนัก นำมายื่นให้แก่นาง ๆ จึงน้อมรับด้วยความปีติยินดี ครั้นถึงวันอาทิตย์ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 5 ปีขาล ตรงกับวันที่ 17 เมษายน พ.ศ.2277 เวลาประมาณ 11.00 นาฬิกา หรือเวลา 12.10 นาที นางนกเอี้ยงเกิดอาการเจ็บครรภ์คลอดบุตรออกมาเป็นชาย มีรูปร่างเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัส ขณะมีประสูติกาลเกิดเหตุมหัศจรรย์โดยท้องฟ้าไม่ปรากฏว่าจะมีทีท่าตั้งเค้าฝนมาก่อนเลยแต่กลับมีอสุนิบาตฟาดเปรี้ยง (ฟ้าผ่า) ลงมาที่เสาห้องที่ นางนกเอี้ยงคลอดบุตร โดยคนทั้งหมดรวมทารกน้อยมิได้รับอันตรายแต่อย่างใด ขุนพัฒน์ดีใจมากจึงทำการรับขวัญบุตรเป็นการใหญ่ ครั้นวันจันทร์ผ่านไปแต่เหตุการณ์ก็เป็นปกติ แต่พอรุ่งขึ้นวันอังคารก็มีเหตุการณ์ที่น่าสะพรึงกลัวเกิดขึ้นอีกคือ รอบตัวของทารกน้อยมีงูเหลือมขนาดใหญ่เข้ามาขดเป็นทักษิณาวรรต (เวียนขวา) มีภาพวาดแสดงเหตุการณ์นี้อยู่ที่ฝาผนังพระอุโบสถวัดพิชัยสงครามในขณะนี้) ครั้นงูเหลือมเลื้อยไปแล้วขุนพัฒน์มีอาการวิตกกังวล รู้สึกหวาดกลัวว่าจะเป็นลางร้าย เพราะขุนพัฒน์เป็นคนเชื่อในเรื่องโชคลาง จึงตัดสินใจจะไม่เลี้ยงดูบุตรของตนก็พอดีมีกิตติศัพท์ที่ร่ำลือ (ข่าวสาร) การแพร่ขยายของเหตุการณ์ประหลาดทราบไปถึงเจ้าพระยาจักรีศรีสมุหนายก จึงรีบเดินทางมาเยี่ยม ครั้นพอเห็นลักษณะของทารกน้อยแล้วเกิดต้องชะตา คือ ถูกโฉลกว่างั้นเถอะ ถึงกับเอ่ยปากขอทารกน้อยที่เพิ่งคลอดได้ 3 วันไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม ซึ่งขุนพัฒน์ ก็ยินดียกให้ด้วยความเต็มใจ เจ้าพระยาจักรีจึงนำทารกน้อยคนนี้ไปเลี้ยงดูได้ไม่นานนักก็บังเกิดลาภผล มั่งมีขึ้นทั้งในหน้าที่ราชการและส่วนตัว จึงตั้งชื่อทารกน้อยคนนี้ว่า “สิน” (บางแห่งระบุว่า ... เชื่อกันว่าเป็นทารกมีบุญญาภินิหารต้องยกให้ผู้มีอำนาจวาสนาเลี้ยงหรืออุปการะ รวมทั้งระบุว่า พระองค์เป็นพระราชโอรสของพระมหากษัตริย์ แต่มอบให้ขุนพัฒน์และนางนกเอี้ยง เลี้ยงดูเป็นบิดามารดาบุญธรรม)
           ครั้นเมื่อทารกเจริญเติบโตขึ้น เจ้าพระยาจักรีสมุหนายก ซึ่งเอ็นดูและรักใคร่บุตรของขุนพัฒน์และนางนกเอี้ยงผู้นี้มาก เนื่องจากเห็นถึงแววแห่งความมีลักษณะดี มีสติปัญญา เฉลียวฉลาด และเห็นถึงแววความกล้าหาญอย่างโดดเด่น เมื่อเด็กชายสินอายุได้ 9 ปี จึงนำตัวไปเป็นลูกศิษย์ของพระอาจารย์ทองดี ที่วัดโกษาวาส (วัดคลังหรือวัดเชิงท่าในปัจจุบัน ซึ่งมีรูปเหมือนของพระอาจารย์ทองดีประดิษฐานอยู่บนศาลา) บางแห่งระบุว่า วัดโกษาวาสหรือวัดคลัง หรือวัดพระยาคลัง ปัจจุบันคือวัดสมณโกฏฐ์น่าจะคลาดเคลื่อน เพราะในพระราชพงศาวดารมิได้ระบุว่า วัดสมณโกฏฐ์ คือวัดโกษาวาส แม้จะมีพระบรมรูปของสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชประดิษฐานอยู่ที่ตำหนักนี้ก็ตาม หากพระองค์ผนวชอยู่วัดนี้ การออกบิณฑบาต จะไม่พบกับพระภิกษุทองด้วงเลย เพราะวัดอยู่คนละทิศของเกาะเมือง (ผู้เรียบเรียง)
           เมื่อเด็กชายสินมาเป็นลูกศิษย์วัดแล้ว ก็สามารถเล่าเรียนเขียนอ่านหนังสือไทย ขอม บาลี และพระไตรปิฎก นอกจากนี้ยังเรียนภาษาอื่น ๆ จากอาจารย์เจ้าของภาษาคือ อาจารย์จีน ญวน และอาจารย์แขก จนสามารถพูดทั้งสามภาษาได้อย่างคล่องแคล่ว และเป็นศิษย์คนโปรดของพระอาจารย์ ทองดี วันหนึ่งคิดอยากร่ำรวยตั้งตนเป็นเจ้ามือการพนันแทงถั่วในวัด พระอาจารย์ทองดีเรียกหาแต่กลับไม่มีเสียงขานรับจึงให้พระลูกวัดไปตาม เผอิญพระภิกษุรูปหนึ่งตามไปพบซ่องถั่วโป ภายในที่ลี้ลับแห่งหนึ่งหลังวิหาร ซึ่งบรรดาลูกศิษย์ กำลังเล่นกันอย่างสนุกสนาน หน้าดำคร่ำเครียดโดยมีเด็กชายสินเป็นเจ้ามือ พระอาจารย์ทองดีทราบเรื่องก็ขุ่นเคืองจึงสั่งให้เฆี่ยนเด็กทุกคนเรียงเป็นแถวไป ส่วนเด็กชายสินในฐานะเป็นเจ้ามือจึงสั่งให้พระลูกวัดนำไปที่บันไดท่าน้ำมัดมือคร่อมกับลูกบันไดแผ่นล่างสุด โดยหวังจะประจานให้ได้รับความอับอายและเข็ดหลาบ เมื่อถึงเวลาเย็นน้ำขึ้น ร่างเด็กชายสินก็ยังถูกผูกมัดมือคาอยู่กับแผ่นบันไดแช่อยู่ในน้ำ ซึ่งกำลังขึ้นเอ่ออยู่จนกระทั่งเวลาผ่านไปถึง 3 ทุ่ม พระสงฆ์ทั้งหลายก็เสร็จจากการสวดมนต์ไหว้พระ ขณะที่พระอาจารย์ ทองดี เดินออกจากพระอุโบสถ เกิดนึกขึ้นได้ว่าสั่งให้มัดเด็กชายสินไว้จึงรีบชวนพระลูกวัดไปดู เห็นน้ำขึ้นเต็มฝั่งท่วมบันไดก็ใจหาย จึงรีบสั่งให้จุดคบไฟแล้วค้นหากันให้ทั่ว ก็พบแผ่นบันไดที่มีร่างของเด็กชายสินไปลอยติดอยู่อีกฟากหนึ่งของตลิ่ง พระอาจารย์ทองดีจึงมานั่งพิจารณาคิดทบทวนดูว่า อันบันไดศาลาท่าน้ำนั้นมั่นคงแข็งแรงยิ่งนัก ถ้าจะใช้คนหลายคนฉุดลากถอนขึ้นมาคงกระทำได้ยาก การที่บันไดหลุดถอนลอยขึ้นมาได้เอง อย่างน่าอัศจรรย์เช่นนี้ก็นับได้ว่าเป็นบุญวาสนาของเด็กที่ยังไม่ถึงที่ตาย จึงนำตัวเด็กชายสินและพระลูกวัดทั้งหมดกลับเข้าสู่ พระอุโบสถเจริญพระพุทธมนต์ และสวดชัยมงคลคาถาสมโภชรับขวัญเด็กชายสิน หลังจากนั้น พระอาจารย์ทองดี ก็ได้นำเรื่องพฤติการณ์เหล่านั้นไปเล่าให้เจ้าพระยาจักรีฟัง เจ้าพระยาจักรีก็มีความรู้สึกว่า เด็กชายคนนี้มิใช่เด็กธรรมดา ซึ่งมีเหตุการณ์อัศจรรย์ที่แปลกประหลาดพิสดารเกิดขึ้นซ้ำซ้อนกันแล้วถึงสามครั้ง สามหน
           เมื่ออายุได้ 13 พรรษา เจ้าพระยาจักรีสมุหนายก จัดพิธีมงคลตัดเปียให้ตามประเพณี เนื่องจากเด็กชายสินมิได้ไว้จุก เหมือนอย่างบุตรชายข้าราชการทั่ว ๆ ไป ชาวบ้านที่ไปร่วมในพิธีมงคลครั้งนั้นต่างก็ประสบพบเห็นกับเหตุการณ์มหัศจรรย์เกิดขึ้นอีกคือ มีผึ้งหลวงกลุ่มใหญ่มาเกาะอยู่ที่เบญจาพิธีรดน้ำเกาะอยู่ถึง 7 วัน จึงบินแยกย้ายจากไป เมื่อเสร็จพิธีตัดเปียแล้ว จึงได้นำเด็กชายสินไปบรรพชาเป็นสามเณรที่วัดสามวิหาร (ปัจจุบันห่างจากวัดเชิงท่าประมาณ 2 กม. เลยวัดหน้าพระเมรุข้ามสะพานคลองบางขวดเลี้ยวซ้าย เข้าวัด ปัจจุบันพระครูวิบูลอาจารพิพัฒน์ ป.ธ. ๔ น.ธ.เอก ภูมิลำเนาเดิมอยู่จังหวัดอุดรธานีเป็นเจ้าอาวาส) นอกกรุง เพื่อจะได้ศึกษาหาวิชาความรู้เพิ่มเติมและที่วัดสามวิหารนี้เอง สามเณรสินได้พบกับเพื่อนสามเณรที่ถูกใจ 2 รูป คือ สามเณรทองด้วง (พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 และสามเณรบุญมา พระราชอนุชาของรัชกาลที่ 1 ซึ่งบวชเป็นสามเณรอยู่ก่อนแล้ว เมื่อได้รับการศึกษาทางด้านปริยัติธรรมและภาษาไทยเพิ่มเติมแล้ว หลังจากนั้นจึงลาสิกขาบท
           ต่อมาเจ้าพระยาจักรี จึงได้นำตัวเด็กชายสินเข้าถวายตัวเข้ารับราชการเป็นมหาดเล็กในแผ่นดิน สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระบรมโกศในวังหลวง ส่วนสามเณรทองด้วงและสามเณรบุญมา หลังจากลาสิกขาบทแล้ว บิดาคือนายทองดี ก็ได้นำตัวเข้าไปถวายและทรงโปรดให้เป็นมหาดเล็กรับใช้เช่นกันแต่อยู่ฝ่ายวังหน้า
           เมื่อเด็กชายสินเป็นมหาดเล็กรับใช้อยู่วังหลวงแล้ว ก็ยังเป็นผู้ใคร่ต่อการศึกษาใฝ่หาความรู้เพิ่มเติมทางด้านโคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน หลักนิติศาสตร์ และการทหาร เรียนตำราพิชัยสงครามและฝึกอาวุธทุกชนิดทั้งกระบี่ กระบอง ทวน ธนู ง้าว 3 ง่าม ทั้งบนหลังช้าง หลังม้า และภาคพื้นดินจนมีความชำนิชำนาญ ช่ำชองเป็นอย่างยิ่ง ต่อมาเมื่อมหาดเล็กสินเจริญวัยเติบโตเป็นหนุ่มฉกรรจ์ กล้ามเป็นมัด ๆ บึกบึน องอาจสมชายชาติทหารแท้ อายุครบบวช จึงได้ลาราชการ โดยเจ้าพระยาจักรีได้นำนายสินไปกราบบังคมทูลลา สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ เพื่ออุปสมบท ณ วัดโกษาวาส กับพระอาจารย์ทองดี เป็นพระภิกษุสิน อยู่ในสมณะเพศได้ 3 พรรษา ในระหว่างอุปสมบทครั้งนี้ได้ศึกษาวิชาชั้นสูงเพิ่มเติมอีก คือ ภาษาไทย ขอม บาลี และพระไตรปิฎก จนสามารถเขียนภาษาขอม พูด และแต่งภาษาบาลีได้อย่างคล่องแคล่ว ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในกาลต่อมา
           ส่วนนายทองด้วงที่รับราชการเป็นมหาดเล็กรับใช้อยู่ที่วังหน้าก็ได้ลาอุปสมบทมาเช่นกันที่วัดมหาทะลายอยู่ใกล้กับวัดไฟไหม้ และใกล้กับวัดพระญาติการามด้านใต้ (ปัจจุบันอยู่ในบริเวณสนามกีฬาประจำจังหวัดติดกับโรงยิมเป็นวัดร้างเหลือแต่กำแพงอุโบสถข้างเดียวผู้มีหน้าที่รับผิดชอบเอาเสาโทรทัศน์ค้ำยันไว้ พร้อมเถาวัลย์วัชพืชขึ้นปกคลุมไปหมด ป้ายระบุว่าเป็นแหล่งท่องเที่ยว แต่แทบมองไม่เห็นป้าย เนื่องจากหญ้าขึ้นปกคลุมเต็มไปหมดและใกล้ ๆ บริเวณทางเข้าไปโบราณสถานเป็นที่ทิ้งขยะเหม็นคลุ้งไปทั่ว)
           ตามที่หนังสือหรือตำรับตำราและนักวิชาการระบุว่า พระภิกษุสินได้เข้าไปรับบิณฑบาตในพระราชวังหลวงพร้อมกับพระภิกษุทองด้วงแห่งวัดมหาทะลาย ซึ่งทั้ง 2 วัดนี้อยู่ห่างกันมาก วัดโกษาวาสอยู่ทางตะวันตกติดกับวัดหน้าพระเมรุ ส่วนวัดมหาทะลายอยู่ใกล้กับวัดใหญ่ชัยมงคลทางตะวันออกอยู่คนละทิศ การคมนาคมสมัยโบราณเดินทางทางเรือและทางเท้า หากหมายเอาวัดสมณโกฏฐ์ที่ระบุว่า วัดคลังซึ่งอยู่ทางเหนือของวัดมหาทะลาย ปัจจุบันอยู่ใกล้กับวัดมเหยงคณ์ ซึ่งน่าจะคลาดเคลื่อน เพราะผู้เขียนหรือผู้เรียบเรียงส่วนมากมิได้ลงพื้นที่จริง มีแต่คาดเดาและดูรายละเอียดจากแผนที่เท่านั้น
           เมื่อพระภิกษุทั้ง 2 รูป เดินออกบิณฑบาตได้พบกันจึงได้หยุดยืนสนทนากัน พอดีก็มีชายจีนผู้สูงวัย ไว้หางเปียยาวผู้หนึ่งเดินผ่านมาหยุดอยู่ตรงเฉพาะหน้าแกล้งจับจ้องมองดูพระภิกษุทั้งสองรูปอย่างไม่เกรงใจ พร้อมกับเสียงหัวเราะอันดังด้วยความขบขันก่อนจะเดินจากไป พระภิกษุสินจึงเรียกให้หยุดและไต่ถามว่า “เหตุใดโยมจึงขบขัน” ชายจีนผู้สูงวัยคือ ซินแส จึงตอบว่า เพราะพระคุณเจ้าทั้งสองช่างมีบุคลิกลักษณะที่สง่างามเกินกว่าสามัญชนคนธรรมดาทั่ว ๆ ไป และขอทำนายว่า
           “หากแม้นชายใดมีรูปลักษณ์เด่นพร้อมอยู่ในกาย จักได้ขึ้นเป็นกษัตริย์เป็นแน่แท้ และจักได้ขึ้นเสวยราชย์ดังเช่นเจ้าแผ่นดิน ข้าฯ ขอทำนายว่าชายนั้นคือสองท่านนี้เป็นแน่เชียว ว่าแล้วน่าหัวเราะหรือไม่ พระคุณเจ้าทั้งสองกษัตราธิราชยืนอยู่คู่กันแล้ว ณ ที่นี้”
           พระภิกษุทั้งสองรูปจึงตั้งปุจฉา (คำถาม) และวิสัชนา (โต้ตอบ) ดังนี้
           “อันตัวสองเรานั้นอายุรุ่นราวใกล้เคียงกันมีหรือจะเป็นเจ้าพร้อมกันคงผิดแน่ มีหรือจะเป็นเจ้าร่วมรัชกาลเดียวกันได้อย่างไร เห็นทีคงจะเหลวเป็นแน่ในน้ำคำทาย” ซินแส จึงขอทำนายว่า

“ชายใดใครลักษณ์พร้อม	เพลงองค์
ศักดิ์กษัตริย์ถนัดทรง	ส่อชี้
สมบัติขัตติยมง	คลครอบครองแฮ
ชายนั้นคือท่านนี้	แน่ข้าพยากรณ์
เกิดมาข้าพเจ้าไม่	เคยเห็น
สองสหายปลายประเด็น	เด่นชี้
ภายหน้าว่าจักเป็น	ปิ่นกษัตริย์
นั่งอยู่คู่กันกันฉะนี้	แน่แล้วชวนหัว”

พระภิกษุทั้งสองรูปจึงโต้ตอบว่า............

“สองข้าฯ อายุใกล้	เคียงกัน
ทั้งคู่จะทรงขัณฑ์	ผิดเค้า
เป็นกษัตริย์ร่วมรัฐบัล	ลังก์ร่วม...ไฉนหนอ
เห็นจะสัตตวงข้าว	แน่น้ำคำทาย”

           เมื่อบวชได้ 3 พรรษา อายุ 24 ปี พระภิกษุสินจึงได้ลาสิกขาบทจากวัดโกษาวาส แล้วกลับเข้ารับราชการตามเดิม ด้วยความฉลาดรอบรู้ขนบธรรมเนียมและภารกิจต่าง ๆ เป็นอย่างดีจึงเป็นที่ทรงโปรดปรานของสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ และสามารถปฏิบัติภารกิจต่างพระเนตรพระกรรณได้จึงได้รับพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้เป็นมหาดเล็กรายงานราชการทั้งหลายในกรมมหาดเล็กและกรมวังศาลหลวง
           เมื่อพุทธศักราช 2301 สมเด็จพระ-เจ้าอยู่หัวบรมโกศเสด็จสวรรคต สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวองค์น้อยเสด็จขึ้นครองราชย์เสวยราชสมบัติได้สองเดือนเศษก็สละราชสมบัติถวายราชสมบัติให้แก่พระเชษฐา เป็นสมเด็จพระบรมราชาที่ 3 หรือ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระที่นั่งสุริยามรินทร์ แต่ชาวบ้านนิยมขานพระนามว่า สมเด็จพระเจ้าเอกทัศ
           สมเด็จพระเจ้าเอกทัศทรงพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้นายสินมหาดเล็กผู้รู้กฎหมายเป็นอย่างดีเป็นข้าหลวงเชิญท้องตรา พระราชสีห์ ขึ้นไปชำระความตามหัวเมืองฝ่ายเหนือ ซึ่งนายสินก็สามารถปฏิบัติภารกิจด้วยความวิริยะอุตสาหะเป็นอย่างดี มีความดีความชอบเป็นอย่างมาก จึงทรงมีพระมหากรุณาธิคุณโปรดเกล้าฯ ให้เป็นหลวงยกกระบัตรเมืองตาก ทำหน้าที่รักษากฎหมายอยู่ช่วยราชการพระยาตาก ครั้นเมื่อ พระยาตากถึงแก่กรรมก็ทรงโปรดเกล้าฯ ให้เลื่อนเป็นพระยาตากครองเมืองตากสืบต่อมา ซึ่งขณะนั้นมีอายุได้เพียง 31 ปีเท่านั้น นับได้ว่ามีน้อยคนนักที่จะได้ขึ้นครองเมืองได้รวดเร็วด้วยวัยอันเพียงเท่านี้
           นับตั้งแต่หลวงยกกระบัตรเมืองตากได้นั่งครองเมือง เกียรติยศ เกียรติศักดิ์ ชื่อเสียง ลาภ สักการะ ก็หลั่งไหลพรั่งพรูเพราะพระยาตากได้ใช้ความสามารถพยายามปรับปรุงบำรุงบ้านเมืองด้วยความเอาใจใส่เป็นอย่างดี วันหนึ่งพระยาตากพร้อมด้วยพวกกรมการเมืองได้ออกมากระทำพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยา ณ วัดใหญ่ (น่าจะเป็นวัดพระศรีรัตนมหาธาตุที่จังหวัดพิษณุโลก) ตามประเพณี และทางวัดก็ยังจัดให้มีการเปรียบมวย (ชกมวย) ร่วมในงานเฉลิมฉลองครั้งนี้ด้วย
           ในครั้งนั้นก็มีนายทองดีหรือนายจ้อย ฟันขาว ซึ่งเป็นคนไทยเชื้อสายจีนชาวเมืองพิชัยคืออำเภอพิชัยจังหวัดอุตรดิตถ์ปัจจุบันได้เข้ามาพักรักษาตัวอยู่กับพระครูเจ้าอาวาส เพราะบาดเจ็บจากการต่อสู้กับเสือมา หลังจากบาดแผลหายดีแล้วจึงขันอาสาเปรียบมวยกับครูห้าว ซึ่งในสมัยนั้นครูห้าวเป็นนักมวยดังหรือนักมวยแนวหน้ามีชื่อเสียงโด่งดังตลอดทั้งเมืองตากไม่มีใครสู้ได้ ผลการต่อสู้ปรากฏว่านายทองดี ฟันขาว เอาชนะครูห้าวได้ พระยาตากจึงตกรางวัลให้พันตำลึงพร้อมกับชักชวนให้ไปอยู่ด้วยเป็นองครักษ์แล้วก็จัดการอุปสมบทให้ ภายหลังแต่งตั้งให้เป็นหลวงพิชัยอาสาและจัดการแต่งภรรยาให้ หลวงพิชัยอาสานั้นมีฝีมือเชี่ยวชาญทั้งทางด้านชกมวย กระบี่ กระบองและฟันดาบ โดยเฉพาะดาบสองมือมีความถนัดเป็นอย่างยิ่งและเป็นผู้ที่มีความจงรักภักดีต่อพระยาตาก เป็นอย่างยิ่ง ยากที่จะหาผู้ใดในหล้าเปรียบเสมือนได้ เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จขึ้นครองราชสมบัติต้องการให้พระยาพิชัยอาสาเข้ามารับราชการแต่พระยาพิชัยอาสาไม่มีความประสงค์พร้อมกับกล่าวว่า “ไม่ขอเป็นข้าสองเจ้า บ่าวสองนาย” ซึ่งถือว่าเป็นบุคคลหาได้ยากอย่างยิ่งที่มีความจงรักภักดีต่อนายคนเดียวและต่อมาก็มีบุคคลดังกล่าวนี้อีกคือ พระยานรรัตนราชมานิต ที่มีความจงรักภักดีต่อพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า เจ้าอยู่หัวรัชการที่ 6 เมื่อรัชการที่ 6 เสด็จสวรรคตท่านก็ได้อุปสมบท ณ วัดเทพศิรินทราวาสจนถึงแก่มรณภาพเมื่อปี 2513 ไม่เหมือนในปัจจุบันที่ทรยศต่อผู้มีอุปการคุณมากมายในสังคมไม่เว้นแม้แต่นักการเมืองดังที่ผู้อ่านได้รับทราบดีอยู่แล้ว
           ครั้นลุล่วงเข้าปี พ.ศ.2307 พระเจ้ามังระ กษัตริย์พม่าเริ่มแผ่ขยายอำนาจและรุกรานเข้ามาถึงเมืองไทยโดยการแต่งตั้งแม่ทัพใหญ่ 3 นาย เป็นแม่ทัพ คือ โปมะยงง่วนเป็นแม่ทัพหน้า เนเมียว สีหบดีเป็นแม่ทัพหลวง ยกทัพเข้ามาถึงเมืองเชียงใหม่ และให้มังมหานรธายกทัพเข้ามาตีหัวเมืองปักษ์ใต้ของไทยคือ เมืองมลิวัน เมืองกระบุรี เมืองระนอง ไล่มาถึงชุมพร เมืองไชยา ย้อนกลับขึ้นไปตี เมืองประทิว เมืองกำเนิดนพคุณ เมืองคลองวาฬ เมืองกุยบุรี เมืองปราณบุรี เรื่อยมาจนถึงเมืองเพชรบุรี โดยหมายมั่นปั้นมือให้ทั้งสองทัพเหนือและใต้ตีเข้ามาบรรจบกันที่กรุงศรีอยุธยา เพื่อบดขยี้บี้ฑาให้แหลกลาญ สาเหตุที่พม่าตีได้ก็เนื่องจากกรมการเมืองของไทยไม่มีกำลังเข้มแข็งพอที่จะต่อสู้กับกองกำลังของพม่า
           สมเด็จพระเจ้าเอกทัศจึงมีพระบรมราชโองการ รับสั่งให้พระยากตากสินมาดำรงตำแหน่งใน กรุงศรีอยุธยา โดยทรงแต่งตั้งให้เป็นแม่ทัพหน้า พระยาพิพัฒน์โกษาธิบดีเป็นแม่ทัพหลวงยกกองทัพออกไปป้องกันเมืองเพชรบุรี ซึ่งในการออกศึกครั้งนี้พระยาตากสินได้แสดงความสามารถวางแผนยุทธศาสตร์แสดงฝีมือการรบพุ่งอย่างห้าวหาญ และเข้มแข็งจนสามารถตีกองทัพของมังมหานรธาแม่ทัพพม่าแตกถอยร่นกลับไปด่านสิงขรคืออำเภอสังขระบุรีจังหวัดกาญจนบุรีและเมืองตะนาวศรีดินแดนของพม่าจนได้รับคำชมเชยจากแม่ทัพคือพระยาพิพัฒน์โกษาธิบดี ครั้นความทราบถึงพระกรรณสมเด็จพระเจ้าเอกทัศก็ทรงตรัสชมเชยและปูนบำเหน็จความดีความชอบให้แก่พระยาตากสิน และแม่ทัพนายกองโดยทั่วหน้า
           ฝ่ายกองทัพพม่านำโดยโดยโปมะยุงง่วนและเนเมียวสีหบดีได้ตีเมืองเชียงใหม่และลงมาเรื่อยจนถึงเมืองนครสวรรค์ เมืองสิงห์บุรี ส่วนกองทัพฝ่ายใต้ก็เคลื่อนทัพเข้ามาสมทบเพื่อบรรจบกันที่กรุงศรีอยุธยาในครั้งนั้นก็มีกลุ่มวีรชนคนไทยใจกล้าหาญผู้รักชาติอยู่กลุ่มหนึ่ง ซึ่งประกอบด้วย พระอาจารย์ธรรมโชติ ธมฺมโชติรังสี (เดิมชื่อ โชติ รังสี เกิดเมื่อวันพฤหัสบดี ขึ้น 14 ค่ำ เดือน 7 ปีมะโรง ตรงกับวันพฤหัสบดี เดือนมิถุนายน พ.ศ.2243) วัดโพธิ์เก้าต้น นายทองเหม็น ขี่ควายสู้พม่า นายจัน หนวดเขี้ยว ขุนสรรค์ นายแขวงเมืองสรรค์บุรี พันเรือง กำนัน นายทอง แสงใหญ่ ลูกบ้าน นายแท่น นายโชหรือโชติ นายอิน นายเมือง ชาวบ้านสีบัวทอง เมืองสิงห์บุรี นายดอก ชาวบ้านกรับ นายทองแก้ว ชาวบ้านโพทะเล เมืองพิจิตร พากันรวบรวมกำลังกันต่อต้านกองทัพของพม่าอยู่ที่บ้านบางระจัน (ปัจจุบันคืออำเภอบางระจัน) จังหวัดสิงห์บุรี กองทัพพม่าพยายามเข้าตีทำลายค่ายถึง 7 ครั้งก็ไม่สำเร็จจนถึงครั้งที่ 8 สุกี้พระนายกองชาวมอญขันรับอาสาจากแม่ทัพพม่าคือ เนเมียวสีหบดีเข้าตีค่ายบางระจันจนสำเร็จ ทั้งนี้เพราะสุกี้ผู้นี้ครั้งหนึ่งเคยเข้ามาอาศัยข้าวแดงแกงร้อนของไทยกินจนเติบโตรู้ทางหนีทีไล่และชำนาญภูมิประเทศและการรบของฝ่ายไทยเป็นอย่างดี จึงไม่ยอมออกรบแบบซึ่งหน้า และสั่งการให้ระดมยิงปืนใหญ่ถล่มจนค่ายบางระจันพังผู้คนบาดเจ็บล้มตายเป็นจำนวนมาก ขุนสรรค์จึงพาชาวบ้านบางระจันส่วนหนึ่งเดินทางเข้ามายังกรุงศรีอยุธยา เพื่อขอรับพระราชทานสนับสนุนปืนใหญ่ไปต่อสู้กับพม่า แต่พระยาสมุหกลาโหม (ผู้โง่เขลา ปัญญานิ่ม) ได้กราบบังคมทูลคัดค้านไว้โดยเกรงว่าปืนใหญ่ที่ให้ไปนั้นอาจจะถูกพวกพม่าแย่งชิงเอามายิงถล่มใส่กรุงศรีอยุธยา (ถ้าพูดตามความจริงพระยาสมุหกลาโหม ไม่ต้องการให้ใครเด่นกว่าตนเองนั่นเอง) พระเจ้าอยู่หัวเอกทัศจึงมิได้พระราชทานให้ร้อนถึง พระสงฆ์องค์เจ้านั้นคือ พระอาจารย์ธรรมโชติ ทนไม่ไหวจึงเป็นประธานหล่อปืนใหญ่เสียเองถึงสองครั้ง แต่ปืนใหญ่แตกใช้การไม่ได้หล่อครั้งที่สามยิงได้เพียงนิดเดียวปากกระบอกปืนก็ระเบิด รุ่งเช้าหลังจากกินข้าวมื้อสุดท้ายแล้ว ชาวบ้านบางระจันก็เปิดค่ายดาหน้าวิ่งเข้าหาศัตรูอย่างกล้าหาญสุดแสนแค้นที่จะทนได้ โดยมิได้เสียดายแม้แต่ชีวิตวิ่งเข้าตีรันฟันแทงสู้กับทหารแนวหน้าของพม่าอย่างกล้าหาญและสู้อย่างถวายหัว สุกี้พระนายกองถึงกับตกตะลึงพรึงเพริดอย่างมาก พอตั้งสติได้จึงรีบสั่งให้ระดมยิงปืนใส่ชาวบ้านบางระจันจนร่างกระเด็นกระดอนฉีกขาดเป็นชิ้นเล็ก ชิ้นน้อย แม้กระนั้นชาวบ้านที่เหลืออยู่ก็ยังคงกัดฟันวิ่งเข้าหาฝ่าดงกระสุนปืนใหญ่ คมหอกคมดาบโดยมิเกรงกลัวครั่นคร้าม ใช้มีด ดาบ ขวาน เคียว ดุ้นฟืน ท่อนไม้ (หากมีหนังสะติ๊กคงจะใช้ด้วย) เข้าตีรัน ฟันจ้วงแทงทหารพม่าเท่าที่ลมหายใจเฮือกสุดท้ายพึงจะมี สู้จนตัวเองยืนตายล้มไม่ลงลืมตาโพลง เลือดนองไหลรินท่วมแผ่นดินเหม็นคาวคละคลุ้งไปทั่วแล้วก็ล้มตายกันหมดอย่างน่าอนาถสมเป็นยอดวีรชนคนกล้าชาวบ้านบางระจันเมืองสิงห์ ที่พยายามปกป้องผืนแผ่นดินไทยจนวาระสุดท้ายผู้อ่านศึกษารายละเอียดได้จากหนังสือ “ศึกบางระจัน” และที่ผู้อ่านได้เห็นรูปปั้นขุนศึกถืออาวุธ ณ อนุสรณ์บางระจันที่วัดโพธิ์เก้าต้นเป็นจินตนาการของกรมศิลปากร
           เมื่อพุทธศักราช 2308 กองทัพพม่าก็เคลื่อนทัพเข้ามาประชิดจนถึงกรุงศรีอยุธยา พระยาตากสินก็ได้รับคำสั่งให้เข้ามารักษาพระนคร เมื่อเจ้าเมืองกำแพงเพชรถึงแก่กรรมลง จึงได้รับโปรดเกล้าฯ ให้เป็นพระยาวชิรปราการครองเมืองกำแพงเพชรแทนแต่ยังมิทันได้โอกาสไปครองเมือง เนื่องจากติดพันรบพุ่งกับศึกพม่าอยู่ที่กรุงศรีอยุธยา
           ครั้นล่วงถึงปีพุทธศักราช 2309 เป็นระยะ ใกล้ฤดูฝนกองทัพฝ่ายใต้ของพม่าก็เคลื่อนทัพเข้ามาอีกจวนถึงกรุงศรีอยุธยา มังมหานรธาแม่ทัพพม่าก็เกิดล้มป่วยและตายลง เนเมียวสีหบดีจึงรวบรวมไพร่พลพม่าทั้งหมดเข้าไว้ในอำนาจของตนและตั้งตัวเองขึ้นเป็นแม่ทัพใหญ่ แล้วจึงสั่งการให้ทหารตั้งป้อมค่ายโอบล้อมพระนครไว้เพื่อตัดช่องทางไม่ให้ชาวเมืองหรือกำลังพลของฝ่ายไทยออกมาหาเสบียงอาหาร สมเด็จพระเจ้าเอกทัศ จึงมีพระบรมราชโองการให้พระยาตากสินคุมกองกำลังทหารออกไปทำลายป้อมค่ายพม่าที่วัดโปรดสัตว์นอกเมืองปัจจุบันคือเส้นทางไปบางปะอินถนนอยู่ด้านหลังวัดมีพระครูบริหารนวกิจ (หล่อ) เป็นเจ้าอาวาส พระยาตากสินก็ตีป้อมค่ายพม่าแตกได้ส่งสัญญาณ จึงให้กองทัพในเมืองส่งกำลังหนุนขึ้นมารักษาป้อมค่ายเพื่อที่จะได้รุกคืบตีเอาป้อมค่ายพม่าอื่น ๆ ต่อไป แต่ทางพระยาสมุหกลาโหมกลับไม่ยอมส่งกำลังออกไปสนับสนุนช่วยรักษาป้อมค่ายที่ตีได้โดยให้เหตุผลว่า อันป้อมค่ายพม่าที่โอบล้อมพระนครนั้นก็เท่ากับเป็นการเอาชีวิตทหารไปทิ้งเสียเปล่า ๆ เมื่อมีความสามารถยึดค่ายได้ก็ต้องมีปัญญารักษาค่ายเอาไว้ได้ (คนลักษณะนี้อิจฉาลูกน้องในปัจจุบันมีเยอะมาก ๆ ด้วย) เมื่อไม่มี กองกำลังมาหนุน เนเมียวสีหบดีแม่ทัพพม่า จึงสั่งให้ทหารพม่าที่อยู่ในค่ายอื่น ๆ นำกำลังทหารโหมรุมเข้าต่อสู้กับพระยาตากสิน จึงจำต้องถอยร่นกลับมาแทบจะเอาชีวิตไม่รอดในสภาพสะบักสะบอมมอมแมมแต่ละคนที่ต่อสู้กับข้าศึกในเวลาใกล้ค่ำ พระยาสมุหกลาโหม จึงสั่งให้ปิดประตูเมืองกลั่นแกล้งพระยาตากสินไม่ผิดเพี้ยนเหมือนเรื่องสามก๊กตอนปิดประตูเมืองไม่ให้เล่าปี่เข้าเมืองจนไปติดอยู่หน้าผา ม้าต้องพากระโดดลงแม่น้ำช่วยเล่าปี่อย่างไรอย่างนั้นแม้พระยาตากสินจะให้ส่งสัญญาณก็ไม่มีคำสั่งให้เปิดประตูเมืองพระยาตากสิน และขุนทหารและกำลังพลทั้งหมดต่างก็จำต้องนอนกันกลางดินกินกลางทรายท่ามกลางความบอบช้ำอิดโรยและเหนื่อยยากหิวโหย สุดเหลือที่จะกล่าวท่านผู้อ่านจงจินตนาอยู่ว่า ถ้าเราอยู่ในเหตุการณ์คงกลั้นน้ำตาไม่อยู่ในการกระทำของพระยาสมุหกลาโหมใจโหดและการเสียกรุงศรีอยุธยาก็เนื่องมาจากพระยาสมุหกลาโหม นี้แหละ พระยาตากสินและเหล่าบรรดาขุนทหารต่างก็นอนตากลมห่มฟ้า จนกระทั่งรุ่งเช้าจึงเข้าเมือง ได้แถมพระยาสมุหกลาโหมยังติเตียนและเย้ยหยันอีกว่า “ยึดค่ายได้แล้วทำไมจึงหนีกลับมาล่ะพ่อคุณ ทำให้พระยาตากสินรู้สึกอเนจอนาถใจสลดสังเวชใจ และท้อแท้กับวาจาและพฤติกรรมของพระยาสมุหกลาโหมครั้งนี้เป็นอย่างมาก
           ต่อมาเมื่อเดือน 12 ปีจอ พุทธศักราช 2309 คือเดือนพฤศจิกายน พระยาตากสินก็ได้รับพระบรมราชโองการให้เป็นแม่ทัพหลังยกกองทัพเรือ ออกไปสะกัดกองกำลังของพม่าอยู่ที่วัดใหญ่ชัยมงคล หรือวัดพญาไทในอดีตพร้อมกับพระยาเพชรบุรีที่เป็นทัพหน้า เมื่อกองทัพเรือของพม่าที่นำกองทัพทางเรือจากแม่น้ำป่าสักและผ่านมาทางคลองข้าวเม่า ตำบลธนูผ่านหลังวัดหันตรา วัดกระสังข์ เข้าคลองโพ ทะลุมาหลังบ้านผู้เขียนแล้วผ่านหลังวัดใหญ่ชัยมงคล (แม่น้ำสายนี้ไหลผ่านวัดเกาะแก้วข้างโรงแรมวรบุรี ในปัจจุบันลงสู่แม่น้ำป่าสักและแม่น้ำเจ้าพระยา และกำลังพม่าก็ลัดทุ่งนาเข้ามาส่วนหนึ่ง ซึ่งมีกำลังมากกว่า พระยาตากสินเห็นว่าเหลือกำลังที่จะรบพุ่ง เอาชนะได้ จึงสั่งให้ถอยไปตั้งหลักที่วัดสังฆาวาสอยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือวัดพนัญเชิงเส้นทางรถไฟวิ่งผ่าน (ห่างจากทางรถไฟประมาณ 300 เมตร) ก่อนจะถึงรางรถไฟแยกไปวัดพนัญเชิงเป็นวัดร้างเป็นโคกโบสถ์เก่ามีพระพุทธรูปหันพระพักตร์ไปทางตะวันออกหลวงพ่อโกย อดีตเจ้าอาวาสวัด พนัญเชิงกับญาติโยมที่มีจิตศรัทธาบริจาคนำชิ้นส่วนต่าง ๆ มาเชื่อมและต่อซ่อมแซมเป็นพระพุทธรูปใหม่ ปัจจุบัน คุณทรงวุฒิ กีรติจินดา ได้เช่าพื้นที่เพื่อทำเศรษฐกิจพอเพียงและกำลังจะทำถนนเข้าบริเวณวัด (น่าจะเป็นหน้าที่ของกรมศิลปากรและสำนักพุทธฯ ดำเนินการแต่ก็เฉยเสีย) เข้าซอยหมู่บ้านถุงทองประมาณ 2 ก.ม. เส้นทางนี้เป็นถนนคอนกรีตไปถึงบ้านกรดจนถึงบางปะอินในรอบบริเวณวัดมีบ้านของราษฎรเช่าที่อยู่บ้านประมาณ 20 หลังคาเรือน มีเนื้อที่ของโบราณสถาน ประมาณ 2 ไร่เศษ และเนื้อที่ของวัดทั้งหมดประมาณ 40 ไร่เศษ อยู่ในการปกครองของ อบต.เกาะเรียน น่าจะทำเป็นสถานที่ท่องเที่ยวได้ ก่อนถึง วัดสังฆาวาส เลี้ยวข้ามสะพานป่าไม้สะแกคือ วัดกำแพงชาวบ้านปลูกอยู่อาศัยรอบ ๆ บริเวณ บางส่วนในบริเวณนี้มีวัดขอมคือป่าช้าวัดพนัญเชิงในปัจจุบัน แล้วก็มีวัดรอ และวัดโคกถูกวัดพนัญเชิง กลืนกินไปหมดแล้ว พระยาตากสินห้ามพระยาเพชรบุรีมิให้เข้าปะทะ เพราะจะหาจังหวะดักซุ่มโจมตีจะบังเกิดผลมากกว่าแต่พระยาเพชรบุรี ไม่เชื่อฟังกลับสั่งให้ทัพหน้าเคลื่อนพลเข้าประจัญบานกับกองทัพเรือของพม่าทันที ถูกกองทัพพม่ารุกโหมบดขยี้ยิงปืนใหญ่ตกลง กลางเรือพระยาเพชรบุรีจนแหลกลาญ พระยาเพชรบุรี ตายในที่รบริมวัดสังฆาวาสด้านตะวันตก พระยาตากสิน ถูกกล่าวหาจากพระยาสมุหกลาโหมอีกเช่นเคยว่าทอดทิ้งให้เพื่อนตาย และถูกคาดโทษไว้อย่างหนักหนา สาหัสและถูกสั่งให้ประจำการในพระนคร โดยให้อยู่รักษาป้อมค่ายด้านหน้าวัดเกาะแก้วคือใกล้บริเวณโรงแรมวรบุรีในปัจจุบัน ยิ่งทำให้พระยาตากสินรู้สึกน้อยใจและเสียใจเป็นยิ่งนัก
           ต่อมาก่อนจะเสียกรุงประมาณ 3 เดือนได้มีประกาศแก่พลประจำปืนว่า (คงจะเป็นความคิดของพระยาสมุหกลาโหมอีกนั่นแหละ) ใครจะยิงปืนใหญ่ต้องมาขออนุญาตจากศาลาลูกพ่อขุนก่อนและมีเรื่องเล่าขานกันว่าหม่อมเพ็ง หม่อมแมน พระสนมเป็นคนขวัญอ่อน (นี้คือสาเหตุหนึ่งที่เสียกรุงครั้งที่ 2) กลัวเสียงปืนใหญ่อีกทั้งพวกขุนนางชั้นผู้ใหญ่บางคนก็คงจะเป็นพระยาสมุหกลาโหมไม่ชอบเพราะหนวกหู (ไม่ทราบถูกแต่งตั้งให้เป็นขุนนางผู้ใหญ่ได้อย่างไร)
           เมื่อพม่ายกกำลังข้ามเครื่องกีดขวางเข้ามาทางฝั่งตะวันออกที่พระยาตากสินรักษาการอยู่ที่ วัดเกาะแก้ว (ปัจจุบันมีพระบรมรูปของพระองค์ประดิษฐานอยู่ศาลาจตุรมุข เททองหล่อพระบรมรูป เมื่อ 4 กันยายน 2551) วัดเกาะแก้วอยู่ ตรงข้ามวัดสุวรรณดาราราม
           ด้วยเหตุดังกล่าวพระยาวชิรปราการจึงเคลื่อนย้ายทัพไปอยู่ที่วัดพิชัยสงครามข้างโรงแรมกรุงศรีริเวอร์ ห่างจากสถานีรถไฟประมาณ 200 เมตร เนื่องจากวิเคราะห์แล้วกำลังพม่ามีมากและไม่มีโอกาสชนะเลย พระยาวชิรปราการจึงตัดสินใจรวบรวมทหารวังหลวงและทหารชาวจีนที่มีอุดมการณ์เดียวกันประมาณ 500 นาย โดยมีทหารเอก 5 นาย คือ หลวงพิชัยอาสา (ทหารคู่ใจ) พระเชียงเงิน หลวงพรหมเสนา หมื่นราชเสน่หา ขุนอภัยภักดี (คนจีนอาสา) เมื่อวันเสาร์ขึ้น 4 ค่ำ เดือนยี่ ปีจอ จุลศักราช 1128 ตรงกับวันที่ 3 มกราคม 2309 พอตกค่ำ ก็เคลื่อนยกกำลังออกจากค่ายวัดพิชัยสงคราม ตีฝ่าวงล้อมของพม่าที่โอบล้อมไว้อย่างแน่นหนาออกไปทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ ถูกฝ่ายพม่าไล่ติดตามต้องสู้กับพม่าถึง 4 ครั้ง และตามไปทันที่บ้านโพธิ์สาวหาญ (สังหาร) พอรุ่งขึ้นวันที่ 4 มกราคม จึงนำกำลังไปตั้งค่ายพักอยู่บ้านพรานนก ปัจจุบันคือวัดพรานนก อำเภออุทัย พระยาวชิรปราการ ได้ใช้กำลังเข้าโจมตี จนกองทัพพม่าแตกพ่ายไป พอตกบ่ายพม่าก็นำกำลังที่เดินเท้าถึง 200 นาย พลม้า 30 ม้า พระยาวชิรปราการจึงนำกำลังเพียง 5 ม้า สู้รบกับทหารพม่าจำนวน 30 ม้า จนแตกพ่ายไป อันเป็นมหาวีรกรรมที่ยิ่งใหญ่และควรยกย่องเทิดทูนอย่างยิ่งกับเหตุการณ์ครั้งนี้ ศูนย์การทหารม้า สระบุรีจึงได้ยึดถือเอาวันสู้ชัยชนะในการกอบกู้ชาติบ้านเมือง ซึ่งตรงกับวันที่ 4 มกราคม 2309 มาเป็น วันสำคัญของเหล่าทหารม้าคือ “วันทหารม้า” ของทุกปี
           เมื่อเสร็จศึกครั้งนี้ชาวบ้านที่หลบหนีทหารพม่า ที่ทราบเรื่องก็ดีใจที่พระยาวชิรปราการพร้อมด้วยทหารเสือ 5 นาย ควบม้าตะลุยทหารพม่าจนพ่ายแพ้ไปบรรดาหัวหน้าหมู่บ้านต่าง ๆ จึงชักชวนลูกบ้านมาขอเข้าเป็นพวก เป็นจำนวนมาก และได้เดินทางจากบ้านพรานนกมุ่งหน้าสู่นครนายก ต่อมาเมื่อขุนชำนาญไพรสนท์และนายกองช้างเมืองนครนายกทราบเรื่อง จึงได้นำเสบียงอาหารและช้างม้ามาให้เป็นกำลังเพิ่มขึ้น ต่อจากนั้นได้นำกำลังเคลื่อนทัพไปทางบ้านนาเริง ผ่านนครนายก ไปทางด่านกบและข้ามลำน้ำปราจีนบุรีไปจัดตั้งค่ายพักบริเวณชายดงศรีมหาโพธิ์ (ปัจจุบันคืออำเภอศรีมหาโพธิ์) ฟากตะวันออก เมื่อแม่ทัพพม่าที่ตั้งค่ายอยู่ที่ปากน้ำเจ้าโล้ทางตอนใต้ ทราบจึงได้แบ่งกำลังไล่ติดตามทั้งทางบกและทางเรือ จึงถูกกองทัพพระยาวชิรปราการซุ่มโจมตีจนแตกกระสานซ่านเซ็นไป เมื่อชื่อเสียงพระยาวชิรปราการ เลื่องลือขยายไปทั่ว จึงมีผู้คนมาเข้าด้วยเป็นจำนวนมาก นอกจากนั้นพระยาวชิรปราการยังได้เกลี้ยกล่อมชาวจีนมาสมัครเป็นอาสาร่วมกับขุนอภัยภักดี ซึ่งเป็นแม่กองจีนอาสา จึงมีอาวุธประจำกายคือ กระบี่ ดาบ ง้าว ทวน สามง่าม กั้น หยั่น และสรรพาวุธ แบบจีนเป็นส่วนใหญ่ ที่เมืองปราจีน พระยาวชิรปราการ ได้ปราบปรามโจร และเกลี้ยกล่อมหัวหน้าโจรให้กลับตัวเป็นคนดี จากนั้นพระยาวชิรปราการก็เคลื่อนย้ายกองกำลังมุ่งหน้าเข้าสู่เขตเมืองฉะเชิงเทราต่อไปยังบ้านพานทอง (อำเภอพานทองในปัจจุบัน) บ้านบางปลาสร้อย (ตำบลบางปลาสร้อย อำเภอเมืองชลบุรี) ไปจนถึงบ้านนาเกลือ เข้าแขวงเมืองบางละมุง คืออำเภอบางละมุงในปัจจุบัน โดยไม่หยุดพัก เดินทางเข้าเมืองระยองเมื่อวันแรม 12 ค่ำ เดือนยี่ ปีจอ
           เมื่อถึงเมืองระยอง พระยาระยอง (บุญ) เห็นกำลังพระยาวชิรปราการไม่อาจจะเอาชนะได้ จึงได้นำผู้คนออกอ่อนน้อมถึงกลางทาง ตกเย็นพระยาวชิรปราการจึงตั้งค่ายพักอยู่ที่วัดลุ่มนอกเมืองระยอง ขุนรามหมื่นช่องกับพระยาระยองวางแผนหลอกเข้าตีค่าย พระยาวชิรปราการรู้ตัวก่อน จึงซ้อนกลตียึดเมืองระยองได้ เมื่อข้างแรมเดือนยี่ ปีจอ ปลายเดือนมกราคม 2309 แล้วคนทั่วไปจึงพากันเรียกพระยาตากสินหรือพระยาวชิรปราการว่า “พระเจ้าตาก” ตั้งแต่นั้นมา
           เมื่อวันที่ 7 เมษายน 2310 กองทัพพม่าได้เข้าโจมตีกรุงศรีอยุธยาจนราบเป็นหน้ากลองเผาบ้านเผาเมือง 7 วัน 7 คืน ฆ่าฟันรันแทงชาวบ้านและพระสงฆ์ กรุงศรีอยุธยาล่มสลายไม่มีพระเจ้าแผ่นดินปกครอง ฝ่ายขุนรามหมื่นช่องกรมการเจ้าเมือง ที่เคยปล้นค่ายพระยาตากสินเกิดความกลัวหนีไปซ่องสุมกำลังอยู่ที่เมืองแกลง ซึ่งเป็นเมืองขึ้นของจันทบุรีสมัยนั้นได้ย้อนกลับมาแย่งชิงช้าง ม้า พาหนะของพระยาตากสินอีกสู้ไม่ได้จึงหนีไปอยู่กับพระยาจันทบุรี
           พระเจ้าตากสินจึงพิเคราะห์และประเมินสถานการณ์ดูแล้วเห็นว่าการที่จะทำกำลังให้เป็นปึกแผ่นในพื้นที่ทางภาคตะวันออกนั้นจะต้องรวบรวมกำลังไพร่พลจากหัวเมืองเล็กให้ได้เสียก่อน แต่ในขณะนั้นเมืองชลบุรีมีโจรสลัดก๊กอ้ายทองอยู่ นกเล็ก เป็นนักเลงหัวไม้ปล้น ฆ่า กวาดต้อนเอาทรัพย์สิน พระยาตากสินจึงจับตัวได้และเห็นว่าเป็นคนมีฝีมือจึงให้โอกาสกลับตัว จึงให้เข้ารับราชการดูแลเมืองชลบุรี แล้วแต่งตั้งให้เป็นพระยาอนุราฐบุรี แล้วจึงยกกำลังเพิ่มเติมจากเมืองชลบุรีกลับไปยังเมืองระยอง
           ฝ่ายพระยาจันทบุรีเห็นว่าพระเจ้าตากสินเริ่มมีกำลังเข้มแข็งมากขึ้นเป็นลำดับ เกรงภัยจะถึงตัวและเมืองจันทบุรี จึงคบคิดกับขุนรามหมื่นช่องมีความคิดว่าการรบเห็นจะเอาชนะได้ยาก จึงออกอุบายนิมนต์พระสงฆ์ 4 รูป เป็นทูตมาเชิญพระเจ้าตากสินให้เข้าไปในเมือง พร้อมแจ้งว่าพระยาจันทบุรีเต็มใจจะร่วมช่วยเหลือกู้ชาติกู้บ้านเมืองด้วย แต่เมืองระยองเป็นเมืองเล็กจึงขอเชิญพระเจ้าตากสิน ลงไปตั้งค่ายพักอยู่ที่เมืองจันทบุรี จึงได้ยกกำลังไปตั้งที่เมืองจันทบุรีตามคำเชิญ แต่เมื่อไปถึงบางกะจะหัวแหวน ซึ่งอยู่ห่างจากเมืองจันทบุรี 200 เส้น พระยาจันทบุรีก็ให้หลวงปลัดมารับ แต่เมื่อพระเจ้าตากสินกำลังจะข้ามฟากไปก็มีคนมาแจ้งว่า กำลังจะหลงกลพระยาจันทบุรีเมื่อเล็งเห็นว่าพระยาจันทบุรีมีพฤติการณ์อย่างนี้ เมื่อทหารกินข้าวมื้อเย็น เสร็จแล้ว จึงสั่งให้ทิ้งอาหารทีเหลือและทุบหม้อข้าว ทิ้งเสีย หมายจะไปกินข้าวเช้าด้วยกันในเมืองวันพรุ่งนี้ เมื่อทุกอย่างพร้อมเสร็จแล้ว พอได้ฤกษ์เวลาดึก 3 นาฬิกา พระเจ้าตากสินก็ขึ้นช้างพังคีรีบัญชรยิงปืนเป็นสัญญาณให้ทหารเข้าตีเมืองจันทบุรี พระเจ้าตากสินก็ไสช้างพระที่นั่งวิ่งเข้าชนพังประตูเมืองทันที พวกเราควรจะรำลึกถึงช้างพังคีรีบัญชรที่ได้ทำสงครามครั้งนี้เป็นอย่างยิ่งด้วย เมื่อพระเจ้าตากสินเข้าเมืองได้ พระยาจันทบุรีก็พาครอบครัวหนีไปเมืองพุทไธมาศ ส่วนขุนรามหมื่นซ่องถูกพระยาพิชัยฆ่าตาย
           เมื่อวันที่ 14 มิถุนายน 2310 หลังจากเสียกรุงศรีอยุธยาแล้ว 2 เดือนพระเจ้าตากสินก็จัดการเมืองจันทบุรีเรียบร้อยแล้ว กองทัพไทยก็มี 6 ชุมนุม คือ ชุมนุมพระเจ้าตากสิน ชุมนุมสุกี้พระนายกอง ชุมนุมเจ้าพระยาพิษณุโลก ชุมนุมเจ้าพระยาฝาง ชุมนุมเจ้านครศรีธรรมราชและชุมนุมเจ้าพิมาย ในชุมนุมทั้ง 6 ชุมนุม มีชุมนุมพระเจ้าตากสินเท่านั้นที่รักชาติมากที่สุดและสงครามการกู้ชาติก็เริ่มต้นตีค่ายที่โพธิ์สามต้นอำเภอบางปะหันนี้เอง
           หลังจากตีเมืองตราดได้แล้วก็มีนายสุดจินดา หุ้มแพร (อดีตสามเณรบุญมา) เข้ามาร่วมโดยหลวงยกกระบัตร นำแหวนสองวงและดาบหนึ่งเล่มฝากมาให้ ครั้นถึง เดือน 11 ปีเดียวกัน พระเจ้าตากสินจึงให้ต่อเรือรบได้ 100 ลำ รวบรวมกำลังพลได้ 5,000 คน จึงยกกำลังจากเมืองจันทบุรีผ่านชลบุรี ได้ปราบปรามอ้ายทองอยู่แล้วให้ประหารเสีย เพราะประพฤติตัวเป็นโจรอีก แล้วยกกองทัพเรือมาเข้าทีปากน้ำสมุทรปราการคือแม่น้ำเจ้าพระยา แล้วก็สั่งประหารคนไทยขายชาติคือ คือนายทองอินที่ค่ายโพธิ์สามต้น ธนบุรี (ถนนพรานนกในปัจจุบัน) ที่คอยเป็นไม้เป็นมือให้แก่ สุกี้แม่ทัพพม่า พระเจ้าตากสินเข้ายึดได้เมืองธนบุรี แล้วจึงเรียกกองทัพเรือขึ้นไปยังกรุงศรีอยุธยา
           ฝ่ายสุกี้แม่ทัพทราบว่ากองทัพเรือของ พระเจ้าตากสินรุกไล่ขึ้นมา จึงสั่งให้มองย่าแม่ทัพหน้า คุมกำลังพลมอญและคนไทยที่เข้ามาอยู่ด้วยยกลงมาทางเรือตั้งสกัดอยู่ที่เพนียด พวกคนไทยที่มาในกองทัพมองย่า พอรู้ว่าเป็นกองทัพไทยก็แตกแยกหนีไปบ้างก็มาเข้าด้วยกับพระเจ้าตากสิน มองย่าเห็นดังนั้น จึงรีบหนีเอาตัวรอดกลับไปที่ค่ายโพธิ์สามต้น พระเจ้าตากสินจึงสั่งให้เร่งกองทัพตามติดขึ้นไปที่ค่ายโพธิ์สามต้น หลังวัดดาวคะนองปัจจุบัน ที่ค่ายโพธิ์สามต้นนี้แบ่งออกเป็น 2 ค่าย โดยตัวสุกี้แม่ทัพใหญ่ประจำอยู่ที่ค่ายตะวันตก ค่ายนี้พม่าได้รื้อเอาอิฐของวัดโพธิ์ (ปัจจุบันมีพระพุทธรูปประดิษฐานอยู่ 5 องค์ เป็นป่าอยู่หลังวัดดาวคะนองเส้นทางไปบ้านแมนทะลุออกไปเป็นทางแยกไปอำเภอป่าโมก) และวัดอื่น ๆ มาก่อเป็นกำแพงเชิงเทินอย่างหนาแน่นมั่นคงแข็งแรง พระเจ้าตากสินจึงสั่งให้ตีค่ายพม่าข้างฟากตะวันออก คือบริเวณวัดโพธิ์หอมในตอนเช้า โดยมีหลวงพิชัยอาสาเป็นแม่ทัพหน้าคุมกำลังบุกเข้าทะลวงฟันทหารพม่าอย่างดุเดือด พอเวลา 9 นาฬิกา ก็ตีได้แล้วจึงให้ทำบันไดสำหรับปีนค่ายพม่าข้างฟากตะวันตก (คือบริเวณหลังวัดดาวคะนองปัจจุบันเป็นบ่อน้ำขนาดใหญ่คือต้องข้ามคลองแม่น้ำลพบุรีเดิมในขณะนี้เป็นคลองชลประทานทะลุออกไปคลองสองใกล้ทุ่งมะขามหย่อง) และพอตกค่ำก็ให้ขุนอภัยภักดีเป็นแม่ทัพหน้าคุมกองทหารจีนไปตั้งประชิดค่ายสุกี้ทางด้านวัดกลางรามัญ ส่วนหลวงพิชัยอาสาเป็นแม่ทัพหลัง คุมทหารไทย โดยมี พระเจ้าตากสินเป็นแม่ทัพหลวง พอรุ่งเช้าก็ให้ กองกำลังทหารไทยและจีนเข้ามาระดมตีค่ายสุกี้พร้อมกันตั้งแต่เช้าจนถึงเที่ยงก็เข้าค่ายได้ สุกี้ถูกพระเจ้าตากสินและกำลังทหารไทยฆ่าตายในที่รบ ไพร่พลพม่าต่างก็หนีกระเจิดกระเจิงไปคนละทิศละทาง ที่ยอมอ่อนน้อมเข้ามาพึ่งบารมีพระเจ้าตากสิน ก็มาก กรุงศรีอยุธยาจึงกลับคืนมาเป็นของไทย อีกครั้งหนึ่ง เมื่อวันศุกร์ที่ 6 พฤศจิกายน พ.ศ.2310 นับได้ว่าพระเจ้าตากสินกอบกู้กรุงศรีอยุธยาและเอกราชชาติไทยกลับคืนมาจากพม่าได้สำเร็จสมดังตั้งจิตปณิธานภายในเวลา 7 เดือนเท่านั้น ซึ่งนับเป็นเกียรติคุณอันสูงส่งสุดที่พรรณนา ดังพระราชปณิธานว่า สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระผู้ทรงเป็นพระราชศาสนูปถัมภก พุทธศาสนา

อันตัวพ่อ	ชื่อว่า	พระยาตาก
ทนทุกข์ยาก	กู้ชาติ	พระศาสนา
ถวายแผ่นดิน	ให้เป็น	พุทธบูชา
แด่พระศาสดา	สมณะ	พุทธโคดม
ให้ยืนยง	คงถ้วน	ห้าพันปี
สมณะพราหมณ์ชี	ปฏิบัติ	ให้พอสม
เจริญสมถะ	วิปัสสนา	พ่อชื่นชม
ถวายบังคม	รอยบาท	พระศาสดา
คิดถึงพ่อ	พ่ออยู่	คู่กับเจ้า
ชาติของเรา	คงอยู่	คู่พระศาสนา
พุทธศาสนา	อยู่ยง	คู่องค์กษัตรา
พระศาสดา	ฝากไว้	ให้คู่กัน

เส้นทางที่สมเด็จพระเจ้าตากสินเสด็จผ่านจากกรุงศรีอยุธยาและสถานที่ทำการรบจากจันทบุรีสู่กรุงศรีอยุธยา

แผนที่เส้นทางเดินทัพจากกรุงศรีอยุธยาไปตั้งมั่นที่จันทบุรี และยกทัพเรือกลับมาขับไล่ทัพพม่า ยึดกรุงศรีอยุธยาคืน

           เมื่อกอบกู้เอกราชได้แล้วพระเจ้าตากสิน ก็รับสั่งให้ขุดพระบรมศพพระเจ้าเอกทัศขึ้นมาถวายพระเพลิงพระบรมศพ และรับเอาพระบรมวงศานุวงศ์ กลับเข้าชุบเลี้ยงและแจกจ่าย เครื่องอุปโภค บริโภคแก่ชาวไทยและต่อมาก็ตรวจดูสภาพของพระบรมราชวังเพื่อจะบูรณะขึ้นใหม่ ในวันหนึ่งพระองค์ทรงประทับบรรทมพระที่นั่งทรงปืนใกล้กับพระที่นั่งบรรยงก์-รัตนาสน์ในพระราชวังหลวง ทรงพระสุบินว่า เจ้าของเก่ามิให้อยู่จึงตรัสรับสั่งกับเสนาอำมาตย์ไปสร้างเมืองใหม่คือกรุงธนบุรี (พระองค์ทรงปราบดาภิเษกขึ้นเสวยราชสมบัติเมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2311 จึงมีพิธีการถวายราชสักการะ ของทุกปีจนบัดนี้) ซึ่งพระองค์ทรงมีพระราชจริยวัตร อยู่แบบพอเพียง พระราชวังมิได้ใหญ่โต เมื่อเสด็จขึ้นครองราชย์ได้ 15 ปี ก็มีการเปลี่ยนแปลงราชวงศ์พงศาวดารบางแห่งระบุว่าพระองค์ทรงปฏิบัติธรรมจนเสียพระสติ ซึ่งไม่น่าเป็นเช่นนั้นได้ ไม่อย่างนั้นพระสงฆ์ที่ปฏิบัติธรรมกันมากมายคงเสียสติไปหมดแล้ว เรื่องนี้จึงไม่เป็นความจริง และยังกล่าวว่าพระองค์ถูกประหารที่ป้อมวิชัยประสิทธิ์ด้วยท่อนจันทน์อีกด้วย และต่อมาก็มีเรื่องเล่าขานกันว่าพระองค์เสด็จไปอยู่ที่เขาพนม อำเภอพรหมคีรี จังหวัดนครศรีธรรมราช แล้วสวรรคตที่นั่น เมื่อมีพระชนมายุ 53 พรรษา เมื่อพระองค์เสด็จสวรรคตแล้วก็ได้นำพระบรมอัฐิมาบรรจุที่วัดอินทารามฝั่งธนบุรี (เดิมเรียกว่า วัดบางยี่เรือ) พสกนิกรชาวไทยได้รำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณที่พระองค์กู้ชาติบ้านเมืองจึงพร้อมใจสร้างอนุสาวรีย์ประดิษฐานที่วงเวียนใหญ่เป็นพระบรมรูปทรงเครื่องกษัตริย์ประทับบนหลังม้า ทรงพระมาลา หันพระพักตร์ไปทางตะวันออกเฉียงใต้สู่จันทบุรี พระหัตถ์ขวาทรงพระแสงดาบชูเหนือพระเศียร พระหัตถ์ซ้ายทรงบังเหียนท่านนำพลเข้ารุกไล่ข้าศึก ศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี เป็นผู้ออกแบบปั้นและหล่อพระบรมราชานุสาวรีย์นี้ โดยพระบาทสมเด็จ พระเจ้าอยู่หัวเสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดเมื่อวันที่ 17 เมษายน 2497 นอกจากนี้ยังมีพระบรม-ราชานุสาวรีย์ และพระบรมรูปในท่าต่าง ๆ ในหลายจังหวัดและในค่ายทหารหลายแห่ง เพื่อเป็นที่สักการะบูชาของทหาร และประชาชนทั่วไปแต่มีบางแห่งนำพระนามาภิไธยของพระองค์ไปเป็นชื่อค่ายในจังหวัดเชียงใหม่ที่ไม่เหมาะสม โดยใช้ชื่อค่ายว่า “ตากสินมหาราช” ผู้มีหน้าที่เกี่ยวข้องควรเสนอแก้ไขด้วยและเมื่อพ.ศ.2522 ประชาชนชาวจันทบุรีได้รวบรวมรายชื่อเสนอพลเอกเกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ นายกรัฐมนตรีในขณะนั้นให้ถวายพระราชสมญานามว่า “มหาราช” แทนที่จะเป็นชาวไทยทั้งประเทศและชาวกรุงศรีอยุธยาเสนอ แต่เป็นชาวเมืองจันทบุรีเสียนี่ ตลอดเวลาที่พระองค์ ทรงครองราชย์สมบัติ พระองค์ทรงเหน็ดเหนื่อยทั้งพระราชวรกายและพระราชหฤทัยเป็นที่สุด นับตั้งแต่วันที่นำกำลังนักรบผู้กล้าหาญจำนวน 500 นาย รวมทั้งจีนอาสา ตีฝ่าวงล้อมทหารพม่าออกจากกรุงศรีอยุธยา เพื่อรวบรวมกำลังทัพกลับมากู้เอกราชของชาติไทย ตราบจนวาระสุดท้าย แห่งพระชนม์ชีพของพระองค์ ตลอดจนพระราชกรณียกิจในการทำนุบำรุงประเทศทั้งในการรวบรวมบ้านเมืองให้เป็นปึกแผ่น การขยาย พระราชอาณาจักร การฟื้นฟูศิลปะ ประเพณี วรรณกรรมและศาสนา ฯลฯ แสดงให้เห็นเด่นชัดถึงคุณลักษณะของ “กษัตริย์ผู้เก่งกล้าและคุณสมบัติผู้นำ” ที่เต็มไปด้วยการเสียสละและพระปรีชาสามารถ นับเป็นพระมหากรุณาธิคุณแก่ชาวไทยและประเทศชาติอย่างหาที่สุดมิได้
           ดังนั้นทางราชการจึงได้กำหนดให้วันที่ 28 ธันวาคม ของทุกปี เป็นวันรำลึกแห่งการขึ้นครองราชย์ของพระองค์ท่าน จัดพระราชพิธีถวายราชสักการะแด่ “พระบรมราชานุสาวรีย์ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช” ที่วงเวียนใหญ่ธนบุรี ส่วนพระราชประวัติสมบูรณ์โปรดติดตามในหนังสือตามรอยพระยุคลบาทกู้ชาติสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช โดยพันเอกกิติพงษ์ ศรีนันทลักษณ์ ในโอกาสต่อไป

บรรณานุกรม

คณะศิษย์วัดเชิงท่า. (2540). สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. (อัดสำเนา). หน้า 1 – 30.
จรรยา ประชิตโรมมัน. (2549). สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. พิมพ์ครั้งที่ 5
วสินธ์ สาริกะภูมิ. (2550). แม่ทัพเรือกู้ชาติ. มปท.
สุดารา สุจฉายา. (2550). ประวัติศาสตร์สมัยกรุงธนบุรี. กรุงเทพมหานคร: มปท.
ศศิธร ธนานาถ. (2549). สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช. นิตยสารอาณาจักรพระพุทธองค์. ปีที่ (2 ), หน้า 59 – 68.

Liberate the nation of the king Taksin the Great
Part: Follow the trace of Phraya Klang

Kittipong Srinantarak

           The king Taksin the Great is a son of Chinese named Mr. Tae Haihong Saetea and Mrs. Nokaieng whom is assumed to be the court subordinate and a daughter of aristocratic court subordinate (after establishment of King Naresuan the Great, his son to hold the position of Somdet Krom Phra Phitak Thephamat or Somdet Phra Panpee Luang) title as Phra Pitak Thephamat or Phraphapee Luang) Mr. Haihong has depended on Chao Phraya Chakri Samuhanayok, according to the royal records written that his father has received the rank of nobility as Khunpat, positioned in tax keeper. Chao Phraya Chakri Samuhanayok has asked for the girl to marry according to Thai tradition as the tax attached her under his supervising at first.
           King Taksin the Great was born on Sunday, waxing moon 15, month 5th, the year of tiger of 1096. It was 17 April 2277 B.C. at 11 am. (some source said that it was 7 April 2277) in the reign of King Borommakote as following fortune
           There is a story that at night of 14th lunar, 5th month, the year of Tiger, Mrs. Nokaieng dreamed that the ascetic gave her a crystal which is very bright, she received with delight. On 15th lunar moon, 5th month, the date of 17 April 2277 at 11.00 or 12.10 hours, Mrs. Nokaieng pain birth and gave a birth to male who has a square appearance. While he was born, there was miraculous event occurred. The sky did not appear to have a rain before but thunderbolt strike (lighting) into the room which the king was born. However, nobody was injured. Khunpat was very pleased. He consoled his son. On Monday, everything was normal but the frightening events occurred again. There was a large boa curled itself up rounded the baby. This image of this event was now painted at the wall of church in Wat Pichaisongkram. When the python has gone, Khunpipat was afraid that it was the bad omen because Khunpipat believed in fate so he decided not to raise his son but this event reputation(news) has been rumored to Chao Phraya Jakkri Srisamuhanayok, so he come for visiting. When he has first saw the baby, he hit of the baby and he asked for the baby who has just born for 3 days to rise as his adopted child. Khunpipat was as well willing to give the child to him. After that, Chao Phraya Jakkri has raise the baby for a moment, he become progress in his civil servant career path and personal life. Therefore, he give a name to a baby that “Sin” (Some source say that ... it was believed that being a charisma baby made him be raise by the prestige person and also said that his majesty was the son of the king but gave to Khunpipat and Mrs. Nokaieng to look after him as their adopted child)
           When the baby was growing up, Chao Phraya Jakkri Samuhanayok who really loved the son of Khunpipat and Mrs. Nokaieng, saw his characteristic of intelligent, wisdom and brave, he took Sin to be the follower of Master Thongdee at wat Kosawas (Wat Klang or Wat Cherng Tah in the present where has the image of Master Thongdee in the pavilion). Some sources which say that Wat Kosa or Wat Klang or Wat Phraya Klang is recently Wat Samanakote may be incorrect because the royal annal did not say that Wat Samanakote was Wat Kosawas although there was the statue of the king Taksin there. In contrast, his majesty has been ordained here. Food offering to the monk did not meet with Buddhist monk Thongduang because the temple was located in different sites (composer).
           When the boy Sin was a student in the temple, he could read Thai, Khmer, Pali and Tripitaka. Moreover, he has studied other languages with native speakers such as teachers from China, Vietnam and Arab and finally he could speak fluently those three languages. Also, he become the appreciate student of professor Thongdee. One day, the boy Sin wanted to get rich, so he volunteered to be the host of gambling game in the temple. Professor Thongdee called for him but no respond and professor Thongdee let one temple boy to call him to come to meet. Occasionally, a monk found place for gambling game behind monastery where the followers were playing and host by the boy Sin. Professor Thongdee knew the story and then punished all boys by flogging. For the boy Sin as the host in gambling game, he was taken to bind with the log of last stair at the waterside, hoping to ashram him. When the time of flood tide arrived, the boy Sin was still hanged with the log of stairs in the water. At 9 pm, the monks finished praying in the evening. While the monk Thongdee went out from the church and recalled that the boy Sin was still hanged in the water, they got hurry to see and searched for him. They found the log of stair hanged with the body of the boy sin at opposite side. The monk leader Thongdee considered that stair at waterside was very strong and hard to pull it up by many people. However, it amazingly floated itself on the surface and it was the fortune of the boy Sin that was not yet dead. The boy Sin was taken into the church and all monks returned as well and then prayed for console the boy Sin. After that, the leader of monk Thongdee told the story to Chao Phraya Jakkri and Chao Phraya Jakkri felt that the boy was not the ordinary young boy because there were the duplicated miraculous events occurred to him for three times.
           When he was 13 years old, Chao Phraya Jakkri Samuhanayok has made the traditional hair cutting ceremony as a son of local officials. The villagers who attended the sacred ceremony have seen the miraculous event occurred again. There was a large group of bees hold at Benja pouring water for 7 days and separated after finishing ceremony. The boy sin has been invited to ordain at Wat Sam Wihan (Recently far away from Wat Cherng Tah 2 km. passes Wat Na Phra Men, across Bangkhuad bridge entering the temple. Recently, Phra Kru Wiboon Ajarn Piphat Por Tor 4 whose hometown is Udonthani, is an abbot) to study more and here, the novice Sin had two friends who were novice named the novice Thongduang (The King Rama I) and the novice Boonma, the younger brother of the King Rama I who has ordained before them. After studied the doctrine and Thai language, her leaved the Buddhists monkhood Later, Chao Phraya Jakkri has brought the boy into the present Union served as a royal page in the land of the king Borommakote in the Grand palace. For the novice Thongduang and Boonma, they have been the royal page as well but they were at the front palace.
           When the boy Sin was the royal page in the Grand palace, he still continued studying poem, law and military. He learned the textbook of Pichai war and practiced all kinds of weapons such as sward, club, lance and bow and learned to fight on the ground, the back of elephant and horse skillfully. When he was a young and reach age of ordination, Chao Phraya Jakkri brought him to respectfully leave the king Borommakot for ordination at Wat Kosawas with the teacher monk Thongdee for 3 years. During the monkhood, he has learned Thai, Khmer, Pali and Tripitaka more and he can speak and write fluently. This is particularly useful in later time.
           For Mr. Thongduang served as a servant in the front palace, has taken a leave for ordination at Wat Maha Thalai closed to Wat Phamai and Wat Phrayatkaram (recently become provincial stadium next to gymnasium. It is the ruin temple remained the wall of church only)
           According to the books or textbooks and scholars said that the monk Sin and monk Thongduang of Wat Maha Thalai have received food in the Royal palace in the same time. These two temples were very far away from each other. Wat Kosawas was located in the west next to Wat Phra men and Wat Maha Thalai was next to Wat Yai Chai Mongkol. Transportation in that age was by ship or foots. As it has been said that Wat Klang is in the north of Wat Maha Thalai closing to wat Maheyong is incorrect because most composers did not study in the real location but they expect from the map only.
           When two monks went for food offering and met each other, so both has made conversation. While talking, there was an elder Chinese with his long braid passed by and then stopped at the front of both monk unrespectly staring two monks and laughed at them before leave. The monks called for asked that “why you laugh at me?” an elder Chinese who was fortune teller answered that both of you has different characteristic. You are more elegant than other ordinary people and I predicted that:
           “If any man looks distinguished shall actually be the king and occupy the throne like the king. I predict that man will be both of you and is it funny that both kings are talking to each other here”.
           Two monks has questioned and responded as following.
           “We nearly have equal of age, how can we be the king at the same time. It is impossible. Your prediction seems incorrect.” The fortune teller predicts that:

           “which man is good looking
Foreshow being the king
Properties belong to them
That man is certainly you
           I never seen since I was born
Two friends will be the king in the future
That is both of you”

The monks replied that............

           “We are closely in age
You is fault to say that
We are the king in the same time
It is not impossible”

           After being the monk for 3 years, the monk Sin has left the Buddhist monkhood when he was 24 years old. The monk Sin left from Wat Kosawas and returned to be a servant as ever. Because he knew all traditions and duties and he was able to act on behalf of his majesty, he was pleased to the king Borommakot. As consequence, he has received the royal grace designating to be royal page who reported all commissions in Royal page and the royal court
           In 2301 B.C., the king Borommakote had died and the youngest king reigned for 2 months and then abdicated his throne to his brother who is the king Borommaraja III or the king Prince Suriya or called by villagers that The king Aekkathat.
           The king Aekkathat royal to please the royal page Sin who know the law very well to be governor at general order him to try a case in the northern cities. The royal page Sin could complete this mission very well with his diligence and the king please him very much. Therefore, His Majesty please royal to him to be Luang Procurement service Procurement service at the city of Tak acting in a law enforcement official helping Chao Phraya Tak. When Chao Phraya Tak died, Sin was promoted to be Phraya Tak to rule Tak city. That time, he was only 31 years old. There were very few people who will reign very quickly.
           Since Luang of Procurement service at the city of Tak reign to rule the city, honor, reputation and worship has flowed in because Phraya Tak had ability to improve his city with carefulness. One day, Phraya Tak and provincial directorates came out to drink an oath of allegiance at Wat Yai (expect to be Wat Phra Si Rattana Mahatyhat at Pitsanulok province in the present) according to tradition, and the temple has arranged the boxing (Boxing) joined in this celebrations as well.
           That time, Nai Thongdee or Nai Joy Fan Kaw who was Thai-Chinese who was the citizen of Muan Pichai which is recently, Uttaradit Province, come to stay with the abbot of the temple because he was injured in a fight with a tiger. After the wounds got well, he has volunteer to fight with Kru Haw who was very famous boxer throughout the city of Tak. The result of fighting appeared that Nai Thongdee Fan Kaw can win Kru Haw. Phraya Tak reward him a thousands of gourd and persuade him to go be his bodyguard and then managed to ordain for him. Later, Phraya Tak appointed to be Luang Pichai Asa and married a wide for him, Luang Pichai Arsa had specialized skills in both boxing, fencing sward, and especially two-handed sword and he is also very loyal to Phra Chao Tak, who is difficult to find anyone like him. When King Rama I the Great has ascended the throne. He wanted Phraya Pichai Arsa to serve under the crown, but Phraya Phichai did not want and said that "I do not get the second of two master's servants" which is rare found the loyal person such him. Later on, there was another extremely loyal person like him who is really loyal to the king Rama VI. When the King Rama VI passed away, he was ordained at Wat Thep Sirin Tarawas since 2513. Unlike today, there are many people are traitorous to benefactor, even some political as readers get to know better.
           In the beginning of 2307 B.C., the king Mang, the Burma king, started spreading his power and invaded Thailand. He had three troops which the front army leader was Pomayom and Namiew Sihabodi was the royal army leaders. These two troops arrived Chaing Mai and Mung Maha Naratha seiged the south of Thailand including Maliwan city, Kraburi and Ranong city to Chumporn, Chaiya and returned to attack Pratiew city, Kumnerd Noppakun city, Klongwan, Kuiburi, Pranburi and Petchaburi. They come to converge at Ayutthaya kingdom to grate Thailand. The reason that Myanmar beaten Thailand because Thailand was not strong enough to fight the forces of Burma.
           The King Aekkathat has been graciously replies Phraya Taksin to serve as a leader of the front army in Ayutthaya. Phraya Piphat Kosathibodi was the leader of royal army moving the troop to protect Phetchaburi. This battle ground, Phraya Taksin has shown ability to strategic planning and show his brave fighting skill and could finally beat the troop of Mung Maha Naratha until he ordered his troop return to Singkhon, Sangkhlaburi in Kanchanaburi province and Tanaosri city in Myanmar. For this war, Phra Chao Tak was admired by the leader of army, Phraya Piphat Kosathibodi. When the king Aekkathat knew the story, his majesty was admired and reward to Phraya Taksin and the army leader.
           The Burmese army led by Po Mayung Nguan and Nemiew Sihabodi has attacked Chaing Mai to Nakornsawan and Singburi. For southern army moved to converge to each other at Ayutthaya kingdom. At that time, there was a group of Thai hero who loved his nation. This was included the monk Thammachote Thammarungsri (his former name is Chote Rungsri, born on 14 lunar, 7th month, the year of big snake, Thursday of June 2243 B.C.) Nai Thongmen rode the buffalo fighting with Burmese, Nai Jan Nuadkhiew, Khun sawan, Nai Kwang Muang Singburi, Phun Rueng, Kumnan, Nai Thong Saiyai, villagers, Nai Tan, Nai Cho or Chote, Nai In, nai Muang, Villagers of Sribuathong village, Nai Dok, villagers of Krub village, Nai Thongkeaw and villagers from Phothale village has formed to fight against Burma’s military at Ban Bangrachan in the present (Recently Bangrachan district) Singburi province. Burma troop has attacked the camp for 7 times but never succeeded. Until the 8th time, Suki who was the leader of Burmese army volunteered from the leader of Burma, Nemiew Si Habodi, to sieged Bangrachan successfully because Suki has lived and grew up in Thailand. This made him know a lot about Thailand and expertise in this country and knows fighting in the war of Thai people very well. For this reasons, Burmese did not face with Thai for fight but only shoot into Bangrachan with cannon. Many Thai people were injured and died. Khun Sawan moved the villagers to Ayutthaya to request to the monarch the cannon to fight with Burma. However, Phraya Samuhakalahom (who was stupid and dull) informed the king to oppose because he was afraid that Burmese might snatch the cannon to rake into Ayutthaya. (Actually, Phraya Samuhakalahom did not want anyone to be more famous than himself), so King Aekkathat did not give the cannon. This story spread to hit the monk Thammachote, the monk cannot stand with such chaos situation, so he was the leader to cast the cannon for two times. However, the cannon cannot be efficiently used because of it broken for two times. In the morning after last eating, Bangrachan villagers opened the camp to fight with the enemy with brave, not regret even they would die. Suki, the leader was very surprised. For a while, he ordered to fire continuously to the villagers without kindliness. Their body was separated into small piece. However, the remaining villagers still rushed toward among cannons and swords with brave. They utilized knife, sword, axe, sickle and logs (also catapult) for fight and stab Burmese military. They fought until they died and fell on the ground flooding with blood throughout the ground. They died as they were hero of Bangrachan, Sigha city, who try to protect Thailand. The readers can learn from the textbook “The War of Bang Rachan” and you will see the statue of Khun Suk standing with weapon at Bang Rachan Monument in Wat Pho Kao Ton which comes from the imaging of Fine Arts Department.
           In 2308 B.C., Burmese armies moved closing to Ayutthaya, Phraya Taksin has been ordered to protect the capital city. When the governor of Kumpheangpet died, Phraya Watchiraprakarn has been designated to rule Kumpheangpet city instead but he did not go because of the campaigns against Burma in Ayutthaya.
           When beyond to the year of 2309 B.C., it was nearly raining season, the south Burmese army moved closing to Ayutthaya. Mung Mahanathara, the leader of army of Burmese become sick and finally died. Nemiew Sihabodi formed Burmese militaries under his power and designated himself to be the big leader of army. He ordered siege the capital city to block Thai people from finding food. The king Aekkathat had the royal command to Phra Chao Taksin to control the army to beat Burmese camps at Wat Prodsat outside the city which is now the way to Bang pra in. the road is behind Wat Phra Kru Borihannawakit (Lor) as an abbot. Phraya Taksin could broken Burmese army and signaled to the troop inside the capital to join for attack other Burmese armies. However, Phraya Samuhakalahom did not move the troop to support protecting the capital because it might loosen militaries’ life without any benefits return. When Phraya Taksin could siege the power, he must be able to protect the camp (a large number of this kind of persons envy subordinates existed in the present). When there was no troop to support, Nemiew Si Habodi, the leader of Burmese army commanded other troops of him to siege Phraya Taksin’s army. As a result, Phraya Taksin must retreats the troop to the city and each person who fight with enemy was badly bruised when return to the city. Phraya Samuhakalahom ordered to close the door of the city to defame Phraya Taksin, similar to the story of Samkok in the part of close the city door to block Laope until he was trapped at the cliff and the horse jump into water to help Laopee. Although Phraya Taksin signaled for open the door, no respond from inside to open the door. Phraya Taksin and his militaries must stay on the ground although they were injured from the war and hungry. Imagine, if we were in the real situation, we must not be able to stand with behavior of cruel Phraya Samuhakalahom and the ruin of Ayutthaya kingdom because of Phraya Samuhakalahom. Phraya Taksin and his militaries stayed on the ground until the morning and were blamed that “you can siege the camp already, why you come back like this? This disappointed Phraya Taksin and tired with the speech and behavior of Phraya Samuhakalahom very much”
           Later on November in 2309, Phraya Taksin has received the king’s command to be the leader of navy to obstruct Burmese armies at Wat Yai Chai Mongkol or called Wat Phraya Thai in the past and Phraya Petburi was the front line. When Burmese navy led its troop by Pasak River and passed Klong Khaomao through Wat Hantra, Thanu sub district, to Wat Krasang, Wat Klong Pho and pierce to the backyard of the author and passed the backside of Wat Yai Chai Mongkol (the river flow through Wat Koh Keaw beside Woraburi hotel into Pasak and Chao Phraya River. The Burmese army which cut across the field was larger and Phraya Taksin thought that it was too difficult to defeat the war, so he commanded to retreat the troop to Wat Sangkhawas where was located in the northeast of Wat Phra Nan Cherng (far from the railroad for 300 m.). Before reaching the railroad to Wat Phra Nan Cherng, there was a ruin temple which had the old church contains the Buddha image with the turn the head to the east. The monk Koi, the former abbot of Wat Phra Nan Cherng and villagers has donated the piece to assemble and reform the Buddha image. Recently, Khun Songwut Keeratijinda has rent this area for made efficient economy and build the road to the temple (it should be the responsibility of Fine Arts Department and Buddhism agency) from the village of Thungthong for about 2 km. this is a concrete from Ban Krod to Bang pra-in. ther are about 20 houses around the temple and the area of historic site is about 2 Rai and the temple area is about 40 Rai. It is under the administration of local organization of Koh Rien district. It can be the tourist attraction as well. Before reach Wat Sungkhawas, across the wood bridge of Wat Sakea, it is Wat Kumpheang and villagers built their house around the temple. Some area is Wat Khom where become the cemetery of Wat Phra Nan Cherng in the present. Moreover, there is Wat Ro and Wat Kok which was absorbed to Wat Phranan Cherng. Phraya Taksin stopped Phraya Petchburi from fighting because he wanted to try to silently attack which it might get better result. However, Phraya Petchburi did not believe, so he ordered his forces to face with Burmese army immediately. Finally, the forces was beaten with the bullet fell on the ship center of Phraya Petchburi, Phraya Petchburi died on the battle field beside Wat Sungkhawas. Phraya Taksin was accused by Phraya Samuhakalahom in the case of abandon the friend and also binded as well. Moreover, Phraya Taksin was commanded to stay in the city to protect the front line camp at Wat Koh keaw whi is rerently Woraburi hotel. This made Phraya Taksin felt very hurt and sorry
           Later before losing the kingdom of Ayutthaya 3 months, there had announcement to canon military that (it might be the thought of Phraya Samuhakalahom) whoever want to fire the canon, must be allowed from Sala Look Phor Khun and there was a story that Lady Pheng and Lady Man, the king’s concubine, was fearful (this was the reason why Ayutthaya was beaten in second time). They were afraid of the sound of canon and some higher nobleman whom was assumed to be Phraya Samuhakalahom that did not like its sound because it annoyed him (how was he designated to be nobleman)
           Burmese army crossed the barriers from the east where Phraya Taksin was on the duty at Wat Koh Keaw (Now presence the statue of him on tratedron hall which was casted on 4 September 2551). Wat Koh Keaw is opposite Wat Suwandaram.
           The Burmese are crossing the barrier from the east bank of the Chao Phraya Taksin treatment at Wat Koh Kaew (now enshrined in the hall with a statue of him, her fortifications. The Statue of Lo on September 4, 2551) measured the Island. Gold star opposite the Ram temple
           For this reason, Phraya Wachiraprakarn has moved the troops to Wat Pichi Songkram where recently situated Krung Sri River Hotel and far away from railway station about 200 meters. According to analysis, Prince Wachiraprakarn decided to gather his royal military and Chinese military who had the same objectives about 500 persons, consisting of 5 major militaries, Phra Pichai Arsa (his lover military), Phra Chaing Ngern, Phrapromsena, Muen Ratchasaneha and Khun Apaipakdee (Chinese Volunteers). On Saturday the 4th lunar second month, 1128 which matched on January 3, 2309 B.C, The moved the troop from Pichai Songkram camp on the sunset to breakout the Burmese army which tightly surrounded to the southeast. Thai army was drive to fight for 4 times and catches up at Ban Pho Saohan (murder). Next day in the morning of January 4, Phraya Wachiraprakarn led his army to the camp at Ban Prannok which current is Wat Prannok, Uthai District. Phraya Wachiraprakarn forced to attack until Burmese army has been defeated. In afternoon, Burmese took their army, consisting of 200 militaries, 30 horses, and walked up to fight. Phraya Wachiraprakarn led the army with only 5 houses fought with Burmese army with 30 horses until defeated. This was the great heroism of the great and should be admired for such situation, especially this events was regarded as the “Veterans day” which is matched with January 4, of each year.
           When finished this war, villagers who fled from Burma were very pleased to know that Phraya Wachiraprakarn and his 5 musketries rode their horse defeated the Burmese army. The leaders of villagers persuaded their villagers to join and made the journey from Ban Prannok to Nakornnayok. Later, when Khun Chumnan Paisan and the leader of elephant knew this event, he brought food supplies and horses and elephants to support the army. Then, they moved toward to Ban Narerng passed Nakorn Nayok and toward to Dan Kob and accrossed Prachinburi river to locate the camp near Dong Si Maha Phot (Now become Si Maha Pho district) on the west. When the leader of Burmese army located his army at the southern of Chao Lo estuary know the story, they separated to follow by land and sea. Unfortunately, they were ambushed by Phraya Wachiraprakarn army and finally beaten. When Phraya Wachiraprakarn becomes famous thoroughly the world, many people come to join and Phraya Wachiraprakarn persuaded Chinese to be loyal volunteer with Khun Aphaipakdee who was the chief of Chinese volunteers. They used the Chinese weapons such as sword, lances and other weapons for fighting. At Prachinburi, Phraya Wachiraprakarn has subdued the thief and tried to reform himself. Then, Phraya Wachiraprakarn moved his troops to Chachoengsao and Ban Panthing (Phan Thong district in the present) Ban Bang Pla Soi (Bang Pla Soi subdistrict, Chon Buri province) and Ban Na Klue and reached Bang Lamung where is currently Bang Lamung district without a break. Finally, they reached Rayong on 12 lunar months, second month, and the year of the dog.
           When arrived Rayong, Phraya Rayong (Boon) saw the army of Phraya Watchiraprakarn cannot conquer, so, he led his troop to wait on the way. At night, Phraya Watchiraprakarn encamped at Wat Lum outside Rayong city. Khun Ram Mueanchong and Phraya Rayong planned to attack the camp but Phraya Watchiraprakarn knew that, so he betrayed and can seize the city of Rayong on the period of waning moon, 2nd month, the year of dog, January 2309. Phraya Taksin or Phraya Watchiraprakarn was called “Phra Chao Tak” from that time

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗ ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ และ อายุวัฒน์ ค้าผล