สถาบันอยุธยาศึกษา - ประเพณีแข่งเรือยาวและชีวิตชาวน้ำที่ยังเหลืออยู่

หน้าหลัก

จดหมายเหตุอยุธยาศึกษา

ประเพณีแข่งเรือยาวและชีวิตชาวน้ำที่ยังเหลืออยู่

จดหมายเหตุอยุธยาศึกษา

เกาะประเด็นข่าวอยุธยา

อยุธยาหน้าหนึ่ง

จดหมายเหตุอยุธยาศึกษา

ข่าวสารที่เกี่ยวข้อง

ประเพณีแข่งเรือยาวและชีวิตชาวน้ำที่ยังเหลืออยู่

พฤศจิกายน ๒๕๕๑

นานมากแล้ว ที่ผู้เขียนไม่ได้เห็นการแข่งขันเรือยาวที่อยุธยา มาเกือบ ๒๐ ปี หรืออาจเป็นเพราะไม่ทราบข่าวการแข่งขันก็เป็นได้ มีเพียงเสียงเล่าขาน ถึงประเพณีแข่งเรือยาวที่คึกคักสนุกสนานที่หน้าวัดกษัตราฯ- หน้าเจดีย์ศรีสุริโยทัยเท่านั้น ที่ปรากฏในหนังสือเก่าๆ และหุ่นจำลองเหตุการณ์ในตู้โชว์ที่ศูนย์บริการข้อมูลท่องเที่ยว (ศาลากลางเดิม) เท่านั้น

ประเพณีแข่งเรือยาวแห่งลำน้ำเจ้าพระยา ชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนสุดาฯ สยามมงกุฎราชกุมารี ณ ล่องน้ำหน้าวัดกษัตราธิราชวรวิหาร จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ที่จัดขึ้นระหว่างวันเสาร์-อาทิตย์ที่ ๒๙-๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๑ ได้ปลุกความสนุกสนานให้แก่ชาวอยุธยา (ท่ามกลางภาวะตึงเครียดทางการเมืองในเวลานี้)

ชาวอยุธยาเห่ชมการแข่งขันเรือยาวประเพณีสองฟากฝั่งแม่น้ำ จนแพหน้าวัดกษัตราแทบจะรับน้ำหนักผู้ชมไม่ไหว
ที่มุมซ้ายบนมีธงสองสี แบ่งล่องน้ำน้ำเงิน และล่องน้ำแดง

เสียงโฆษกบรรยายการแข่งขันอย่างเมามันส์ ชนิดที่ไม่ทราบว่า “เมา” จริงหรือไม่ เพราะฟังแทบไม่รู้ภาษา แต่ที่แน่นอนก็คือ “มันส์” จริงๆ เพราะทันทีเรือยาว ๒ ลำ ถูกปล่อยจากสุดเริ่มต้น โฆษก ๒ คน ก็เชียร์เสียงดัง (ฟังไม่รู้เรื่อง) พูดลิ้นระรัว ถี่มากขึ้น และมากยิ่งขึ้น เมื่อเรือทั้งสองวิ่งลู่ไปตามสายน้ำใกล้ถึงเส้นชัย ประกอบกับเสียงปี่ ฆ้อง กลอง ฉาบ ดังถี่รัว น่าตื่นเต้นยิ่งนัก

การแข่งขันประกอบด้วย เรือหลายประเภท ที่มีชื่อเสียงจากจังหวัดต่างๆ ตามลุ่มแม่น้ำ เช่น จังหวัด สิงห์บุรี อ่างทอง เพชรบุรี ฯลฯ แข่งขันกัน ๓ ประเภท ตั้งแต่ เรือยาวใหญ่ ๔๑-๕๕ ฝีพาย มีคนพายสองข้างกาบเรือ เรือยาวเล็ก ไม่เกิน ๓๐ ฝีพาย และเรือจิ๋ว ๑๒ ฝีพาย ซึ่งเรือจิ๋วนั้นเป็นเรือขนาดเล็ก เมื่อคน ๑๒ คนนั่ง จึงกินน้ำลึก ประกอบกับการที่ต่างคนก็รีบจ้ำพายแข่งกัน ทำให้มีเรือจิ๋วลำหนึ่ง ล่มไปต่อหน้าต่อตาผู้ชม ฝีพายทุกคนต้องรีบเกาะเรือเอาไว้ กว่าจะหยุดและช่วยเหลือกันได้ ก็ไหลไปตามกระแสน้ำเสียไกลทีเดียว

เรือจิ๋ว วิ่งฉิวปริ่มน้ำ

ผลจากการจ้ำฝีฝายอย่างเร็วจนเรือล่มกลางการแข่งขัน แต่มีเรือยาวอีกลำพายออกไปช่วยไว้ ปลอดภัยทุกคน
เพราะทุกคนต่างเกาะเรือไว้และไหลตามกระแสน้ำไปด้วยกัน

จุดปล่อยตัวอยู่ที่บริเวณหัวแหลม ที่ซึ่งแม่น้ำลพบุรี(เดิม) ไหลมาบรรจบกับแม่น้ำเจ้าพระยา แข่งขันกันเป็นคู่ โดยแบ่งร่องน้ำออกเป็นสองสี คือล่องน้ำแดง กับล่องน้ำน้ำเงิน คล้ายกับนักมวยที่ต้องมีฝ่ายน้ำเงิน กับฝ่ายแดง เส้นทางแข่งขันเป็นทางตรงระยะทางประมาณ ๖๐๐ เมตร พายตามกระแสน้ำ ผ่านหน้าเจดีย์ศรีสุริโยทัย และวัดธรรมาราม ไปที่เส้นชัยซึ่งอยู่เลยวัดกษัตราธิราชฯ อันเป็นสถานที่ประวัติศาสตร์ทั้งสิ้น

ผู้คนที่มาชมการแข่งขันเรือยาว ส่วนใหญ่ก็คงจะเป็นคนอยุธยาซึ่งมีทั้งเด็ก ทั้งผู้ใหญ่ นั่งดูอยู่สองฟากฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ตามริมถนนอู่ทอง วัดธรรมาราม วัดกษัตราฯ ในงานนี้ ผู้เขียน ได้มองเห็นชีวิตของคนอยุธยาที่แสดงออกถึงความเป็นชาวน้ำมาแต่อดีต ที่หาชมได้ยากยิ่งในปัจจุบัน นั่นก็คือ ได้เห็น เรือก๋วยเตี๋ยว เรือขายขนม ที่ผู้เขียนคิดว่าหมดไปจากท้องน้ำเมืองอยุธยาแล้ว เพราะส่วนใหญ่มักเห็นลอยน้ำอยู่แต่ในงานมรดกโลกประจำปี หรืองานลอยกระทง ที่จำลองขึ้นมา แต่ปราศจาก รสชาด แห่งชีวิตชาวน้ำที่แท้จริง เท่ากับ ได้มาสัมผัสด้วยตาในงานแข่งเรือยาวนี้

เรือลำหนึ่ง ซึ่งนั่งกันมาสามคน เข้ามาเทียบที่แพหน้าวัดกษัตราฯ ขายขนมห่อ ขายข้าวโพดคั่ว ที่คั่วกันอยู่ในเรือ ขายน้ำอัดลม โค๊ก แฟนต้า มีถังน้ำแข็งมาด้วย ไว้ตักใส่ถุงขายผู้คนแถวนั้น

เรือขายข้าวโพดคั่ว น้ำอัดลม ขนมห่อ เด็กผู้ชายด้านขวานั่งรอซื้อโค้กใส่ถุงจากแม้ค้า

ก๋วยเตี๋ยวเรือขนานแท้ บริการลูกค้าริมท่าน้ำ มีชาม มีช้อน มีเครื่องปรุง ไว้บริการ มีน้ำอัดลมขายด้วย
ส่วนคุณลุงก็ใช้น้ำในแม่น้ำล้างชามก๋วยเตี๋ยวเสร็จสรรพ อันเป็นธรรมชาติของก๋วยเรืออยุธยา

อีกลำหนึ่งขายก๋วยเตี๋ยว ที่สามารถเรียกว่า “ก๋วยเตี๋ยวเรือ” ได้อย่างเต็มปากเต็มคำ และปฏิเสธไม่ได้เลยเพราะจำนนต่อหลักฐานจริงๆ นั่งกันมา ๒ คน ตา-ยาย ปรุงก๋วยเตี๋ยวขายกันต่อหน้าผู้ซื้อ แถมยังล้างชามในแม่น้ำกันให้เห็นต่อหน้าเสร็จสรรพ ตามแบบฉบับของชาวอยุธยาแท้ๆ ทีเดียว

ซึ่งไม่แน่ใจว่าวันข้างหน้า เมื่อไม่มี ตา-ยาย ขายก๋วยเตี๋ยวเรือแล้ว ลูกหลานชาวอยุธยา ก็คงจะไม่มีโอกาสเห็นก๋วยเตี๋ยวเรือในท้องน้ำเมืองอยุธยาอีกต่อไป เช่นเดียวกัน กับประเพณีแข่งเรือยาวหน้าวัดกษัตรา ถ้ามิได้รับการสนับสนุนองค์การบริหารส่วนจังหวัด การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และหน่วยงานอื่นๆ เช่นปีนี้แล้ว ประเพณียิ่งใหญ่แห่งลุ่มน้ำกรุงเก่านี้ ก็คงหมดไปเช่นเดียวกัน

แม้วันข้างหน้าจะไม่มีก๋วยเรือขนานแท้ให้เห็น
แต่อย่างน้อย วันนี้ เราก็ได้เห็น และบันทึกไว้ในความทรงจำ

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗ ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ และ อายุวัฒน์ ค้าผล