สถาบันอยุธยาศึกษา - สงครามอยุธยาหงสาวดี พ.ศ.2112 กับจุดเปลี่ยนที่บ้านหมากสองต้น

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

สงครามอยุธยาหงสาวดี พ.ศ.2112 กับจุดเปลี่ยนที่บ้านหมากสองต้น

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรมอยุธยา

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

ความสัมพันธ์ไทย-ญี่ป่น

ความสัมพันธ์ไทย-มุสลิม

ศูนย์ข้อมูลอยุธยาศึกษา

ปัญหาการคัดลอกข้อมูล
ท่านที่ใช้ Internet Explorer มักประสบปัญหาการคัดลอก(copy)เนื้อหา ควรใช้ เว็บเบราว์เซอร์อื่นๆ เช่น Mozilla Firefox หรือ Google Chrome แทน

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments

การแข่งเรือยาว

ยากให้ ทุก มหาลัย ศึกษาประเพณีนี้ไว้ ผมก็พาเพื่อนที่ ม ไปพาย...

09/03/10 17:32 ...

โดยคุณ เด็ก ม.น พิดโลก

วัดพุทไธศวรรย์

5555
:grin :) :zzz :grin :p 8) ;) ;) :roll :eek ข้อมูลดี...

09/03/10 14:59 ...

โดยคุณ {{*...*}}

พระราชวังบางปะอิน

i like
ไป มา วั น นี้ นี่ เอ ง ข๊า...โร ง เรีย น พา ไป ทรร ศ นะ ศึ ...

02/03/10 05:13 ...

โดยคุณ @ hua - hin

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

โครงงานเขาเอง
เอาไปทำโครงงานได้คะเเนนเต็มแน่เลยอ่ะ[B]null[/B] ...

02/03/10 02:09 ...

โดยคุณ พลอย อ่ะนะ

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

ขอบคุณ
ขอบคุณค่ะสำหรับข้อมูลดีดีที่ให้ศึกษาข้อมูล วีซอลหยุด สุ...

02/03/10 02:03 ...

โดยคุณ พลอย

สงครามอยุธยาหงสาวดี พ.ศ.2112 กับจุดเปลี่ยนที่บ้านหมากสองต้น

| พิมพ์ |

สงครามอยุธยาหงสาวดี พ.ศ.2112 กับจุดเปลี่ยนที่บ้านหมากสองต้น
ณัฐวิทย์ พิมพ์ทอง*

           ในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 22 อยุธยาได้เปิดฉากทำสงครามกับ หงสาวดีอย่างต่อเนื่อง นับตั้งแต่แผ่นดินพระไชยราชาเป็นต้นมา สงครามครั้งแรกเกิดขึ้นในพุทธศักราช 2081 ด้วยเหตุผลเกี่ยวกับการช่วงชิงพื้นที่กึ่งกลางทางอำนาจ บริเวณเมืองเชียงกรานซึ่งเป็นดินแดนของชาวมอญ โดยขณะนั้นชาวมอญที่ไม่ยอมอยู่ภายใต้อำนาจของพม่าหงสาวดี ที่มีผู้นำคือพระเจ้าตะเบงชเวตี้กษัตริย์ผู้มาจากตองอู ได้เข้ามาขอความช่วยเหลือจากอยุธยา จนกลายเป็นชนวนของความขัดแย่งระหว่างสองอาณาจักร และกลายเป็นสงครามขึ้น โดยในที่สุดสงครามครั้งนี้จบลงด้วยชัยชนะของอยุธยา ด้วยความสามารถและแสนยานุภาพของพระไชยราชาในขณะนั้น

           สงครามครั้งต่อมาเกิดขึ้นในแผ่นดินพระมหาจักรพรรดิ ในพุทธศักราช 2091 ด้วยสาเหตุเกี่ยวกับความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองภายในอาณาจักรอยุธยา ตั้งแต่การสิ้นพระชนม์ลงของพระไชยราชาและพระยอดฟ้า ตลอดจนการขึ้นมามีอำนาจของท้าวศรีสุดาจันทร์ และได้ถูกยึดอำนาจโดยพระเทียนราชา ซึ่งได้สถาปนาตนเองขึ้นเป็นพระมหาจักรพรรดิในเวลาต่อมา จากความวุ่นวายภายในอยุธยาดังกล่าว ได้เป็นเหตุจูงใจให้พระเจ้าตะเบงชเวตี้ เห็นเป็นช่องทางที่จะขยายอำนาจไปครอบคลุมอาณาจักรอยุธยา พระเจ้าตะเบงชเวตี้จึงจัดทัพใหญ่ที่มีไพร่พลมหาศาล ยกมาประชิดพระนครอยุธยา จนกลายเป็นสงครามขึ้น สงครามครั้งนี้นับว่าอยุธยาเป็นฝ่ายเสียเปรียบ เนื่องด้วยจำนวนกำลังพลที่น้อยกว่า และประกอบกับการที่พระมหาจักรพรรดิได้ขึ้นมามีอำนาจจัดการบ้านเมืองได้ไม่นาน จึงยังขาดความมั่นคงทางการเมืองอยู่มาก แต่ด้วยความช่วยเหลือของพระไชยราชา อดีตคู่แข่งชิงเชิงที่ได้เคยร่วมในการยึดอำนาจจากท้าวศรีสุดาจันทร์ เมื่อครั้งก่อน ได้นำกำลังจากพิษณุโลกลงมาเป็นทัพกระหนาบ ขับไล่ทัพหงสาวดีกลับไป อาณาจักรอยุธยาจึงรอดพ้นจากความพ่ายแพ้ในสงครามครั้งนี้ไปได้

           จากสงครามทั้งสองครั้งที่กล่าวมา จะเห็นได้ว่าอาณาจักรอยุธยาสามารถรักษาเสถียรภาพทางการเมืองของตัวเองเอาไว้ได้ แม้จะเกิดความขัดแย้งขึ้นภายในก็ตาม ด้วยมีจุดแข็งในด้านอำนาจการปกครองของตัวผู้นำ และการควบคุมกำลังพลที่มีประสิทธิภาพ กล่าวคือ จากสงครามในครั้งแรกที่อยุธยาสามารถเอาชนะหงสาวดีได้ ก็ด้วยเพราะความชำนาญทางการรบและความเข้มแข็งของกษัตริย์คือ พระไชยราชา สำหรับสงครามครั้งที่สอง แม้ในสงครามครั้งนี้อาณาจักรอยุธยาจะเสียเปรียบข้าศึกแทบทุกด้าน จนถึงขนาดต้องเสียพระสุริโยทัย แต่ด้วยความสัมพันธ์อันดีระหว่างอยุธยากับหัวเมืองเหนือที่อยู่ภายใต้นโยบายการผูกสัมพันธ์ทางเครือญาติ โดยการแต่งงานระหว่างวงศ์ ได้เป็นประโยชน์อย่างสำคัญที่ผลักดันให้หัวเมืองเหนือได้ลงมาช่วยและทำให้อยุธยาไม่แพ้สงครามในครั้งนี้

           เมื่อเวลาผ่านไป หงสาวดียังคงมีความต้องการที่จะขยายอำนาจทางการเมืองครอบคลุมถึงอยุธยา และด้วยขณะนั้น พระมหาจักรพรรดิได้มีช้างเผือกอยู่ในครอบครองถึงเจ็ดเชือก อาณาจักรหงสาวดี โดยการนำของบุเรงนอง กษัตริย์องค์ใหม่ที่มีความสามารถและชั้นเชิงในการวางแผนการรบ ได้คิดอุบายจะขอช้างเผือกเพื่อเป็นการสร้างสัมพันธไมตรี แต่ด้วยพระมหาจักรพรรดิไม่อาจจะให้ได้ตามคำขอบุเรงนองจึงถือเป็นเหตุในการทำสงคราม

           จากประสบการณ์ที่บุเรงนองเคยร่วมทัพมาในครั้งก่อน และได้รับรู้ถึงการที่ถูกหัวเมืองเหนือเคยนำทัพมาตีกระหนาบ สงครามในพุทธศักราช 2106 นี้ พม่าจึงได้ตีตัดเอาหัวเมืองเหนือมาเป็นกำลัง โดยเฉพาะเมืองพิษณุโลกที่เคยส่งกำลังมาช่วยอยุธยาในคราวก่อน เหตุการณ์ครั้งนี้อยุธยาจึงตกอยู่ในสถานการณ์ที่ลำบาก และต้องจบลงด้วยการยอมเสียช้างเผือกจำนวนหนึ่ง ให้กับหงสาวดีไปในที่สุด

           อยุธยาในช่วงเวลานี้แม้ไม่ได้พินาศย่อยยับลงในสงคราม แต่ด้วยความต้องการที่จะกลับมามีอำนาจดั่งเดิม ปราศจากการถูกจับจ้องโดยหงสาวดี ประกอบกับความไม่พอใจที่พิษณุโลกได้เอาใจออกห่างอยุธยาไปเข้ากับหงสาวดี พระมหินทราชาธิราชในฐานะกษัตริย์องค์ใหม่ของอยุธยาจึงมีความต้องการที่จะประกาศอิสระ จากที่เคยแพ้ในสงครามครั้งก่อน โดยลำดับแรกพระองค์ต้องการที่จะสร้างพันธมิตรไว้ เพื่อต่อต้านพม่า พระองค์ได้ส่งพระเทพกษัตริย์ตรีให้กับล้านช้างเพื่อเป็นการผูกสัมพันธ์ แต่ทว่า พระมหาธรรมราชาผู้ครองเมืองพิษณุโลก ได้ทราบข่าวและชิงตัวไปไว้ที่หงสาวดี จากเหตุการณ์ดังกล่าวนี้จึงเป็นการสร้างความขุ่นเคืองให้กับพระมหินทราชาธิราชเพิ่มมากยิ่งขึ้น ซึ่งตามมาด้วยการประกาศสงครามระหว่างอยุธยากับพิษณุโลกในที่สุด

           การที่อยุธยาประกาศโจมตีพิษณุโลกนี้เอง ที่หงสาวดีเห็นว่าเป็นการไม่เหมาะสม เนื่องจากพิษณุโลกเสมือนเมืองในการดูแลของหงสาวดี บุเรงนอง จึงใช้เรื่องดังกล่าวนี้เป็นเหตุในการยกทัพไปทำสงครามกับอยุธยาให้แตกหัก จนกลายเป็นสงครามครั้งเสียกรุงให้กับหงสาวดีในเวลาต่อมา

           เมื่อพุทธศักราช 2111 หงสาวดีได้ยกทัพมาประชิดอยุธยา และได้ทำสงครามกันขึ้น อยุธยาได้ใช้พระนครเป็นที่มั่น และหาจังหวะในการตีโต้ จากเรื่องราวในพระราชพงศาวดารสมัยอยุธยาได้ทำให้เราทราบว่า สงครามครั้งนี้หงสาวดีไม่อาจที่จะตีหักเอาอยุธยาได้ แม้จะทำการโจมตีในทุกรูปแบบ จนต้องใช้อุบายต่างๆเข้าช่วย เพื่อที่จะเอาชนะอยุธยาลงให้ได้ แต่ทว่าในคราวเป็นจริง จุดเปลี่ยนของเหตุการณ์ครั้งนี้ ได้เกิดขึ้นในช่วงที่พระมหินทราชาธิราช ได้ส่งสารไปขอความช่วยเหลือกับพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชแห่งล้านช้าง ให้นำกำลังลงมาเป็นทัพกระหนาบตีตลบทัพของหงสาวดี โดยในเหตุการณ์นี้เอง แม้ว่าพระเจ้าไชยเชษฐาธิราชจะรับรู้เรื่องราวที่เกิดขึ้น และได้นำกำลังทหารลงมาช่วยอยุธยา แต่ทว่าเรื่องดังกล่าวก็ได้ร่วงรู้ถึงพระเจ้าบุเรงนองเช่นกับ พระองค์จึงได้จัดกองทัพให้มาดักซุ่มโจมตีทัพจากล้านช้างที่บ้านหมาสองต้น แขวงเมืองสระบุรี และเมื่อทัพล้านช้างมาถึงบริเวณดังกล่าว ก็ได้ถูกทัพจากหงสาวดีโจมตีจนแตกหนีกลับไป ความคิดที่พระมหินท-ราชาธิราชต้องการที่จะพึ่งทัพจากล้านช้างมาเป็นทัพกระหนาบ ซึ่งเสมือนฟางเส้นสุดท้ายนี้ ดั่งเช่นการได้ทัพจากเมืองพิษณุโลกของพระมหาธรรมราชาลงมาช่วยเมื่อครั้งสงครามที่เกิดขึ้นในพุทธศักราช 2091 ก็ต้องจบสิ้นลง และได้แต่เพียงรอคอยให้น้ำเหนือหลากลงมาดั่งเช่นทุกปี

           จากสงครามครั้งนี้ได้แสดงให้เห็นว่า การมีความสัมพันธ์อันดีกับหัวเมืองใกล้เคียง จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งยวด ที่จะช่วยสนับสนุนเสถียรภาพของเมืองศูนย์กลางได้ ซึ่งในทางกลับกัน หากคู่สงครามได้ตัดกำลังสนับสนุนจากหัวเมืองใกล้เคียงลงแล้ว การโดดเดียวเมืองที่ได้ประกาศสงครามด้วย จึงเป็นโอกาสที่จะเอาชนะในการศึกครั้งนี้ได้อย่างไม่ยากเย็นนัก

อ่านต่อ-ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (5)

	1. 01-02-2009 18:38
	__*// ชอบประวัติศาสตร์ไทยมากมายค่ะ ขอบคุณสุดซึ่งสำหรับข้อมูลนะคร้า 2 IP: 118.175.125.46 Guest

นานะจังคร้า

	2. 01-06-2009 23:23
	^^" คือ... ผมอยากรุ้ว่าการทำสงครามตอนที่พระเจ้าบุเรงนอง บุกเข้ามาประชิดจะตีเมืองอยุธนานั้น ได้มีกลศึกอย่างนึงที่ สามารถทำให้กรุงศรีอยุธยาแตกได้... เท่าที่ผมอ่านมานั้น เขาบอกว่าเราเสียเมืองเพราะความไม่สามัคคีจริงหรือป่าว คับ ตอนนี้ผมกำลังทำโครงงานส่งอ่ะคับ ถ้ายังไง ผมกะขอรบกวนพี่ ๆ หน่อยนะคับ IP: 222.123.228.26 Guest

---lla'uร๊า€

	3. 12-07-2009 22:15
	^^" อยากทราบว่าสงครามพระสุริโยไทกับ สงครามช้างเผือกใช่อันเดียวกันหรือปล่าว IP: 58.9.66.152 Guest

๐๐ฯ

	4. 26-08-2009 02:52
	^^" ขอบคุณค่ะ หนูต้องทำรายงานพอดีเลย เอ่ออยากรู้ว่าอยุธยาล่มสลายเพราะขาดความสามัคคีหรอคะ ต้องขอขอบคุณจริงๆ IP: 124.121.213.6 Guest

ไม่ประสงลงนามค่ะ

	5. 12-10-2009 17:52
	ข้อคิดขัดแย้ง สงสัยจริงๆ ว่าบ้านหมากสองต้นนี่มันมีความสำคัญถึงกับเป็นจุดเปลี่ยนได้ขนา ดนั้นเชียวหรือ ผู้เขียนหลงลืมไปหรือปล่าวว่า...การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ ๑ นั้น ยังมีประเด็นให้เราต้องวิเคราะห์มากกว่าแค่การที่ทัพพม่าตีทัพล ้านช้างแตกที่บ้านป่าหมาก หากลองเปิดตาให้กว้างขึ้นแล้วลองมองดูให้รอบขึ้นเห็นได้อย่างคร ่าวได้ว่า เราต้องยอมรับว่าแสนยานุภาพและความสามารถของพม่า โดยพระเจ้าบุเรงนองนั้นเหนือกว่าอยุธยาอย่างเห็นได้ชัด อีกทั้งช่วงก่อนเสียกรุงครั้งนั้น เห็นได้ว่าราชวงศ์สุพรรณภูมิในช่วงปลายอยู่ในสภาพขาดเสถียรภาพท างการเมืองอย่างเด่นชัด เห็นได้จากเหตุการณ์แก่งแย่งอำนาจและลอบสังหารพระไชยราชา (เข้าใจว่าผู้เขียนคงเขียนผิดที่ว่าผู้สนับสนุนพระมหาจักรพรรดิ ขึ้นครองราชย์ คือ พระไชยราชา อันที่จริงต้องเป็นพระมหาธรรมราชา หรือออกพระพิเรนทรเทพในขณะนั้น) โดยท้าวศรีสุดาจันทร์ แม้ว่าพระเฑียรราชา จะชิงอำนาจกลับมาได้ในเวลาไม่นานหลังจากนั้น แต่มันก็แสดงให้เห็นถึงรอยปริแตกภายในราชวงศ์สุพรรณภูมิ อีกทั้งการขึ้นครองราชย์ของพระเฑียรราชาก็ได้รับความช่วยเหลือจ ากกลุ่มขุนนาง เหตุนั้นเมื่อพระเฑียรฯขึ้นครองราชย์ สิ่งแรกๆ ที่กระทำคือการตอบแทนความดีความชอบแก่เหล่าขุนนางที่ช่วยเหลือ เช่น ออกพระพิเรนฯ แกนนำขุนนาง ได้รับแต่งตั้งเป็น "พระมหาธรรมราชา" ครองเมืองพิษณุโลก ซึ่งเป็นเมืองใหญ่ฝ่ายเหนืออันเปรียบเสมือนได้กับฐานอำนาจของอย ุธยาในฝ่ายเหนือ แถมยังยกลูกสาวให้อีกต่างหาก ให้ออกขุนอินราชา ได้ไปครองเมืองนครศรีธรรมราช (อันนี้ยังมีประเด็นให้คิดต่ออีกเรื่องเมืองนครฯ) ส่วนประเด็นเรื่องความแตกแยกระหว่างอยุธยา (พระมหาจักรพรรดิ) กับ พระมหาธรรมราชา (พิษณุโลก) นั้น จากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบับวันวลิตก็เสนอประเด็นที่น่าคิดไว้ ไม่น้อย หรืออาจมองต่อไปได้อีกว่าความขัดแย้งระหว่างพระมหาธรรมราชากับพ ระมหาจักรพรรดิ คือส่วนหนึ่งของความขัดแย้งระหว่างราชวงศ์สุพรรณภูมิกับราชวงศ์ สุโขทัย บ้านป่าหมากอาจเป็นส่วนหนึ่งของความเปลี่ยนแปลงอย่างที่ผู้เขีย นเสนอมา แต่หากเรามองประวัติศาสตร์ด้วยเพียงการเพ่งพิศลงไปที่บางจุดบาง แห่ง มันคงไม่ทำให้เราได้เห็นภาพประวัติศาสตร์ที่ชัดเจนและเปี่ยมไปด ้วยพลังแห่งพลวัตของประวัติศาสตร์ IP: 202.29.64.162 Guest

ปั้นแป้น

ความเห็น

เชิญแนะนำ หรือแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
ชื่อ:
Title:
BBCode:
กรอกความเห็น:
กรุณาใส่รหัสที่ปรากฏ:*

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.6
AkoComment © Copyright 2004 by Arthur Konze - www.mamboportal.com
All right reserved

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗
เว็บมาสเตอร์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ ayutthayastudies.aru.ac.th