สถาบันอยุธยาศึกษา - มรดกโลก คืออะไร ?: หน้า 3

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

มรดกโลก คืออะไร ?

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

อยุธยากับนานาชาติ

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments
No comment...

มรดกโลก คืออะไร ?

หน้า 3 จาก 3

เหลียวหลัง แลหน้า อยุธยามรดกอารยธรรมโลก
           เมื่อเหลียวหลังแล้ว ย้อนเวลาหาอดีตของกรุงศรีอยุธยา ซึ่งเคยมีประวัติศาสตร์เคยเป็นเมืองหลวงเก่ายาวนานถึง ๔๑๗ ปี ความสำคัญที่เป็นเมืองหลวงเก่าของชนชาติไทย คนไทยทุกคนที่เรียนวิชาประวัติศาสตร์ไทย จะต้องเรียนประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา เมื่อได้เรียนประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยาแล้ว ก็อยากจะมาดูของจริงให้เห็นกับตา
           หลักฐานทางประวัติศาสตร์ของกรุงศรีอยุธยา คือ โบราณสถาน โบราณวัตถุและพระพุทธรูปเก่าแก่ ที่ครั้งหนึ่งได้สร้างขึ้นในสมัยกรุงศรีอยุธยา
           เมื่อแลหน้า ก็เกิดจินตนาการไปถึงอนาคตของอยุธยาที่ยังมาไม่ถึง คิดถึงความเป็นอนิจจังว่า “สรรพสิ่งทั้งหลายในโลก ล้วนเปลี่ยนแปลงทั้งสิ้น” ไม่ยกเว้นสิ่งใดๆ ไม่ว่าจะเป็น คน สัตว์ พืช วัตถุหรือสิ่งก่อสร้างทั้งหลาย ล้วนแปรเปลี่ยนไปตามกาลเวลา
           เมื่อทุกสิ่งทุกอย่างล้วนเปลี่ยนแปลง อยุธยามรดกอารยธรรมโลก ก็ไม่มีการยกเว้นที่จะต้องเปลี่ยนแปลง ทำอย่างไรให้อยุธยามรดกโลกเปลี่ยนแปลงน้อยที่สุด
           ความเปลี่ยนแปลงที่เกิดจาก ลม ฝน แสงแดด เป็นผลจากธรรมชาติ เป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงได้ยาก แต่ความเปลี่ยนแปลง ที่เกิดจากการกระทำของมนุษย์ ไม่ควรจะให้เกิดขึ้นใน อาณาบริเวณที่เป็นมรดกโลก

           ชาวอยุธยาซึ่งเป็นเจ้าของพื้นที่อยุธยามรดกโลกต้องช่วยกันรักษามรดกโลกเอาไว้ ถ้าเห็นว่าจะเกิดการเปลี่ยนแปลง ต้องช่วยกันเฝ้าระวังและช่วยกันป้องกันอย่าให้อยุธยามรดกโลกเสื่อมสลาย ทรุดโทรม จนหมดสภาพความเป็นมรดกโลก จนกระทั่งองค์การ UNESCO ถอดถอนการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกแล้ว ชาวไทยและชาวจังหวัดพระนครศรีอยุธยาจะต้องเสียใจตลอดไป เพราะว่าในอดีตองค์การUNESCO ได้เคยถอดถอนมรดกโลก บางแห่งไปแล้ว เพราะว่าไม่สามารถอนุรักษ์เอาไว้ได้
           อนาคตของจังหวัดพระนครศรีอยุธยาที่ต้องเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา ตามความเจริญทางวัตถุที่เกิดขึ้น ดังเช่น จำนวนพลเมืองที่เพิ่มขึ้น บางคนไม่มีที่อยู่อาศัย ก็เข้าไปปลูกสร้างที่อยู่อาศัยรุกล้ำบริเวณนครประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา นักท่องเที่ยวฝ่าฝืนระเบียบวินัย ฝ่าฝืนข้อบังคับในการเข้าชม รถยนต์หรือรถบรรทุกวิ่งใกล้บริเวณโบราณสถาน โบราณวัตถุ ทำให้เกิดการสะเทือน บ่อยๆ เข้าอาจจะเกิดการพังทลายของโบราณสถาน โบราณวัตถุ (รถหนักๆ เช่น รถบรรทุกหรือรถยนต์ที่วิ่งรับส่งคนงาน ไม่ควรเข้ามาวิ่งใกล้บริเวณอยุธยามรดกโลก ถ้าเป็นไปได้รถใหญ่ๆไม่ควรเข้ามาวิ่งในเกาะเมืองอยุธยา)
           ในท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงที่เป็นไปอย่างรวดเร็วของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ที่สำคัญคือ ทางด้านอุตสาหกรรม และด้านการท่องเที่ยว ที่เป็นหัวรถจักรฉุดให้วิถีชีวิตของชาวอยุธยา ต้องเปลี่ยนตามไปด้วยอย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยง
           จากข้อมูลในปี พ.ศ. ๒๕๔๖ (จากหนังสืออยุธยาเมืองมรดกโลก) จังหวัดพระนครศรีอยุธยามีโรงงานอุตสาหกรรม จำนวนทั้งสิ้น ๑,๓๒๐ แห่ง มีคนงาน ๑๗๒,๐๘๔ คน ถ้าจัดลำดับ จะได้ว่า มีจำนวนคนงานมากเป็นลำดับที่ ๕ ของจังหวัดในประเทศไทย และมีนักท่องเที่ยวประมาณ ๓ ล้านคน จำนวนนักท่องเที่ยวมากเป็นลำดับที่ ๗ ของจังหวัดในประเทศไทย
           จากการที่มีคนงานและนักท่องเที่ยวจำนวนมากและจำนวนพลเมืองของจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งมีประมาณ ๘ แสนคน เมื่อรวมกับนักท่องเที่ยวและคนงาน จึงมีจำนวนมาก นอกจากนี้ได้มีการสร้างศูนย์การค้าขนาดใหญ่ คือ อยุธยาพาร์ค และร้านสะดวกซื้อที่เกิดขึ้นราวดอกเห็ด อยุธยาจึงเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วมาก อยุธยาในปัจจุบันจึงเป็นเมืองที่ไม่เคยหลับ เพราะมีร้านอาหารโต้รุ่ง มีร้านสะดวกซื้อ 7- ELEVEn เปิดตลอด ๒๔ ชั่วโมง มีโรงงานที่ทำงานตลอด ๒๔ ชั่วโมง โดยแบ่งคนทำงานเป็น ๓ ช่วงระยะเวลา (๓ กะ)
           ในท่ามกลางความเปลี่ยนแปลง เพื่อมิให้มีการเปลี่ยนแปลงแบบไม่มีทิศทาง คือใครอยากทำอะไรก็ทำ ใครอยากก่อสร้างอะไรก็ตามใจ จะกระทำมิได้ ความเปลี่ยนแปลง ควรจะเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น เป็นประโยชน์ต่อชาวอยุธยา เช่น เป็นไปได้ไหมที่จะเพิ่มจำนวนนักท่องเที่ยว โดยการเสนอบริการที่ถูกใจ ได้แก่ การเพิ่มเส้นทางเฉพาะของจักรยาน (ไบซิเคิล เลน) เพื่อความปลอดภัยของนักท่องเที่ยวและนักท่องเที่ยวก็ชอบถีบจักรยานชมเกาะเมืองอยุธยา การอบรมภาษาต่างประเทศให้กับพนักงาน ร้านค้า รถตุ๊กๆ รถสามล้อ ฯลฯ เพื่อให้นักท่องเที่ยวได้สื่อสารกับคนในพื้นที่ เป็นการเอาใจลูกค้า
           ความเปลี่ยนแปลงต้องมีทิศทาง ต้องควบคุมได้และต้องเปลี่ยนแปลงไปสู่สิ่งที่ดีกว่า การเสนอวิสัยทัศน์หรือสร้าง road map จะเป็นการวางแผนควบคุมการเปลี่ยนแปลงไปในทิศทางที่ดีขึ้น
           การได้ผู้รู้ ผู้เชี่ยวชาญทางประวัติศาสตร์ ผู้มีประสบการณ์ ผู้เห็นโลกมามาก มาจุดประกายความคิด มาช่วยสร้างโรดแมบ “เหลียวหลัง แลหน้า อยุธยามรดกอารยธรรมโลก” นับได้ว่าเป็นเรื่องที่ดี ที่เหมาะสมเป็นอย่างยิ่ง เพื่อป้องกันไม่ให้อยุธยามรดกอารยธรรมโลก ถูกองค์การ UNESCO ถอดถอนคืนความเป็นมรดกโลก ถ้าถูกถอดถอนเมื่อไร คนไทยจะต้องเสียใจไปอีกนาน อย่าให้มีการกล่าวว่า “กว่าจะรู้ตัวก็สายเสียแล้ว”
           ความเป็นมรดกโลก ทำให้อยุธยามีจุดขายทั้งชาวไทย และชาวต่างประเทศที่อยากมาเยือนอยุธยา ความเป็นมรดกโลกเป็นความภาคภูมิใจของชาวอยุธยา เกิดอานิสงส์ที่ตามมา คือก่อให้เกิดรายได้เลี้ยงชาวอยุธยามาตลอดและมีแต่จะเพิ่มขึ้น

ผู้ช่วยศาสตราจารย์อนันต์ รัตนภานุศร สัมภาษณ์ ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ

           บทความต่อจากนี้ได้ตัดทอนจากบทสัมภาษณ์ที่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์อนันต์ รัตนภานุศร มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา เป็นผู้สัมภาษณ์ ดร.ชาญวิทย์ เกษตรศิริ เมื่อวันที่ ๘ กันยายน ๒๕๔๘ ซึ่งหลายประเด็นในบทสัมภาษณ์ยังคงเป็นปัญหาร่วมสมัยในทางประวัติศาสตร์ แต่ในบทความนี้จะยกประเด็นสัมภาษณ์เกี่ยวกับมรดกโลกอยุธยา ที่เป็นปัญหาอยู่ในขณะนี้

           การที่อยุธยามีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้นมาก ๆ อย่างเช่น ตึกสูง ๆ มาบดบังมรดกโลก วันหนึ่งทางยูเนสโก เขาจะเอาคืนได้ไหมจากความเป็นมรดกโลก
           - เขาก็ว่ากันอย่างนั้น มีการเอาคืนได้หลายเมือง ดูอย่างฮาลองเบย์ของเวียดนามมันเป็นอ่าวสวยมาก ใช่ไหมครับ และก็มีโขดหิน มีภูเขาหินปูน อะไรคล้ายๆ กับที่จังหวัดพังงา ครับ แต่ว่าใหญ่กว่ามาก ตอนหลังการท่องเที่ยวเข้าไปในเขตมรดกโลก ต้องการจะบูมการท่องเที่ยว ฉะนั้นก็เอา น้ำพลุปลอมเข้าไปใส่ในถ้ำ มีไฟแสงเสียงอะไรอย่างนี้ เขาถูกเตือนว่าเดี๋ยวจะเอาคืน ทวงคืน เขาว่ากันว่ามีการทวงคืนได้ อันนี้ผมไม่ทราบชัดเจน ต้องคุยกับคนที่เป็นกรรมการยูเนสโก ซึ่งตัวแทนไทยก็มี อาจจะต้องไปสัมภาษณ์กลุ่มนั้น แต่ว่าอาจจะทวงคืนได้ และประเด็นของคุณที่ว่าทำไมตอนท้าย

           ก็คือว่าถ้าอยุธยามีสิ่งก่อสร้างเพิ่มขึ้น ทำให้เราไม่สามารถเห็นโบราณสถานได้อย่างสวยงาม มีสิ่งอะไรขึ้นมามากมาย ทางนั้นจะคืนความเป็นมรดกโลก
           - ผมว่ามันเป็นเรื่องแน่นอน ถ้าก่อสร้างโดยไม่มีผังเมือง ไม่มีการกำหนดเขต ไม่มีการกำหนดความสูง ก็เสียแน่ ๆ รับรองเสียแน่ ๆ แต่ผมยังอยากจะคิดว่ายังไม่สายเกินไป คิดว่าเป็นเรื่องของเทศบาล เรื่องของการปกครองท้องถิ่น เรื่องของจังหวัด เป็นเรื่องของอยุธยา ไม่ใช่เมืองท้องถิ่นอย่างเดียว เป็นเมืองระดับชาติ เป็นระดับนานาชาติด้วย ดังนั้น ผมคิดว่าต้องทำความตกลงกันในผู้ที่รับผิดชอบต่ออยุธยา ซึ่งผมยืนยันว่าไม่ใช่ท้องถิ่นอย่างเดียว เป็นทั้งชาติด้วย และนานาชาติด้วยครับ เพราะกลายเป็นเมืองมรดกโลกแล้ว น่าจะยังไม่สายเกินไป
           ผมคิดว่าไม่ดีที่จะเอาไปเปรียบเทียบกับสุโขทัย เพราะสุโขทัยเป็นเมืองร้างใช่ไหม อยุธยาเสียกรุงไม่เท่าไร ผู้คนก็กลับมาอยู่อีก ใช่ไหมครับ คนก็กลับมา ไม่กี่เดือนหลังจากนั้นพระเจ้าตาก กลับมาภายใน ๖ เดือนใช่ไหมครับ ผมคิดว่า ถ้าเราไปสืบประวัติตระกูลบางตระกูล เขาก็กลับมาแถวหัวรอใช่ไหมครับ มาตั้งบ้านเรือนกัน ในขณะเดียวกันก็ให้สัมปทานมาขุดสมบัติเก่าในอยุธยา เพราะฉะนั้นมันไม่เคยร้าง ดังนั้น มีลักษณะไม่เหมือนสุโขทัยเมืองเก่า อย่างสุโขทัยเมืองเก่า ถูกทิ้งเลยนะครับ ตอนที่กรมศิลปากร เข้าไป จะมีชาวบ้านอยู่ไม่กี่หลังคาเรือน ผมจำได้ ตอนที่เขาเริ่มบูรณะสุโขทัยกัน ตอนที่เริ่มรู้ว่าโบราณสถาน นอกจากเป็นมรดกของชาติแล้ว ยังเอามาทำมาหากินได้ เป็นเรื่องของการท่องเที่ยว ขายได้ เพราะฉะนั้น สุโขทัยจึงได้รับการบูรณะทำนุบำรุงอย่างมากเลย อยุธยาอาจจะเริ่มก่อนก็จริง แต่ว่าไม่มีการต่อเนื่อง อาจสะดุด ๆ เป็นจังหวะ แต่อยากจะคิดว่าไม่สายเกินไป ผมมาจากเมืองที่แย่มาก ๆ อย่างกรุงเทพฯ ขับรถออกมา ๒ ชั่วโมง มาถึงนี้ เอ่อ ยังหายใจได้ ยังมีอากาศบริสุทธิ์ ยังมีพื้นที่ว่างอยู่ เพราะฉะนั้น ขึ้นอยู่ที่ท้องถิ่น ที่ระดับจังหวัด ที่ระดับชาติ จะทำอย่างไรนะครับ แน่นอนมีคนจับตาดูอยู่ ซึ่งก็ดีใช่ไหมครับ ความที่เป็นมรดกโลก ก็ถูกจับตาดูอยู่ คือยูทำไอ้นั่นไม่ได้ ยูทำไอ้นี่ไม่ได้นะ ยูล้ำเส้น ไม่ได้นะ อะไรทำนองนี้

บริเวณหน้าวิหารพระมงคลบพิตร

           ขอกล่าวถึง คุณสมฤทธิ์ ลือชัย พูดว่า ระวังนะ ถ้าทำไม่ดี ทำมรดกโลกเสียหาย เขาจะถอดถอนออกจากมรดกโลก และมานึกถึงข่าวเมื่อเร็ว ๆ นี้ เขาใหญ่ เมื่อประกาศเป็นมรดกโลก ชลประทานจะทดน้ำบนเขาใหญ่ โดยไปทำเขื่อนทำฝาย ไว้เพื่อเอาน้ำมาใช้ แล้วท่าน ดร. อดุล วิเชียรเจริญ ท่านบอกว่าระวังนะ จะถูกถอดจากมรดกโลก ตรงนี้อาจารย์คิดว่ามีโอกาสไหมที่ประเทศไทยอาจจะโดนสักแห่ง คือถูกถอดถอน
           - น่าจะโดนสักแห่งหนึ่ง จะได้เป็นตัวอย่างไม่ไทย ก็เวียดนามอะไรทำนองนี้ จีนก็ได้ เมืองลี่เจียง ผมไปมา เมืองมรดกโลก โอ้โฮ ! ไฟแว๊บวับ อย่างคริตมาสต์นะครับ คาราโอเกะ อะไร ซึ่งไม่ได้ว่าเราต่อต้านคาราโอเกะ แต่ว่าที่บางที่ เราก็ต้องเว้นใช่ไหม ที่บางที่ ที่ศักดิ์สิทธิ์ ที่บางที่ต้องให้ความสำคัญ ไม่ใช่เอาอะไรเข้าไปก็ได้ ผมว่านะครับ คำถามที่ว่าดีไหม ที่จะโดนสักเมือง ผมว่าดี จะได้เป็นตัวอย่าง

           ที่เราสัมมนาอยู่นี้เป็นเรื่องของอยุธยา ชื่อที่เราใช้สัมมนาใช้ชื่อว่า “อยุธยามรดกอารยธรรมโลก” จึงขอกลับไปย้อนคิดถึงว่า อยุธยาได้เป็นมรดกโลก ด้วยคุณสมบัติอะไรบ้างครับ
           - ตรงนี้ที่ผมคิดว่าดีที่จัดสัมมนาครั้งนี้ ได้ชี้กันออกมาว่า ความเป็นมรดกโลกของอยุธยานี้ เป็นก้าวสำคัญเลยที่ทำให้อยุธยาได้รับการรับรอง ต้องลุ้นอยู่นานนะกับการเป็นมรดกโลก ไม่ได้ง่ายๆ โอ้โฮ! ต้องล็อบบี้กันแหลกลาญเลยล่ะ ต้องหาเสียงสนับสนุนอะไรอย่างนี้ อยุธยาในที่สุดแล้ว ประเด็นสำคัญที่ฝ่ายไทยเสนอ ก็คือการที่สามารถที่จะสร้างเมืองให้เหมาะสมกับสภาพแวดล้อม คือ การที่มีแม่น้ำลำคลองจำนวนมากมายมหาศาล และปรับชีวิตให้กลายเป็นเมืองน้ำนะครับ เป็นเมืองท่า เมืองน้ำ เมืองซึ่งถูกขนานนามว่าเป็น เวนิสแห่งตะวันออก

           ส่วนโบราณสถาน พระปรางค์ วัดวาอารามเก่านี้เป็นองค์ประกอบรองนะครับ แต่คนปัจจุบันจะเข้าใจว่า แม้เพราะว่ามีพระปรางค์สวย มีวัดนู้น วัดนี้ สวยอะไรอย่างนี้ ความจริงไม่ใช่ครับ ความจริงคือเกาะเมือง คลอง แม่น้ำ นะครับ คือพูดง่าย ๆ โบราณสถานของอยุธยาไม่ได้ถูกยกย่อง ให้มากมายอย่างกรณี นครวัดนครธม เทียบกับบรมพุทโธ เทียบกับโบราณสถานในอินเดีย อะไรอย่างนั้นไม่ได้ ซึ่งก็มีมรดกโลกเยอะแยะ ในลาตินอเมริกาไม่ใช่ครับ เหมือนกับว่าคนอยุธยา คนระดับชาติ คนไทยระดับชาติที่รับผิดชอบเรื่องนี้ต้องเข้าใจตรงนี้ให้ดี
           ในแง่นี้แปลว่า ต้องทำนุบำรุงเรื่องของแม่น้ำลำคลองให้ดี เรานึกจะบูรณะอะไร เราก็นึกถึงพระปรางค์ใช่ไหมครับ นึกถึงวัด อะไรทำนองนี้ แต่ความจริงแล้วเราก็ต้องนึกถึงคลอง ปล่อยให้มันเน่า ปล่อยให้มันตื้นเขินอะไรอย่างนี้ ผมว่าต้องทุ่มงบประมาณไปตรงนั้น เพราะว่าตรงนี้สำคัญ เราจัดระดับความสำคัญไม่ถูก ผมว่าเข้าใจผิด ผมว่าคนที่มาสัมมนาจำนวนมากเลย ก็ยังบอกว่าเข้าใจผิด ก็ยังเข้าใจว่า เจดีย์ ๓ องค์ และบริเวณวังโบราณ คือจุดที่เป็นมรดกโลก
           อันนี้หมายความว่าถูกภาพถ่าย ถูกลัทธิท่องเที่ยวทำให้เข้าใจผิด

           พูดถึงเรื่องนี้ อาจารย์เห็นด้วยไหมครับ ที่โบราณสถานเปิดไฟกลางคืนด้วย ให้นักท่องเที่ยวชม
           - ผมก็ไปดูมา เมื่อคืนก็ไปเดินดู ต้องบอกว่าเห็นด้วยนะครับ เปิดไฟให้เห็น แต่ผมก็ไม่รู้ว่ามันคุ้มไหม ต้องชั่งน้ำหนักเยอะเหมือนกัน คุ้มไหม แต่ผมก็ไม่เห็นด้วยคือ การจัดแสงสีเสียง แล้วยกคนขึ้นไปวิ่งรบกับพม่าข้าศึกตามเจดีย์ อันนั้นไม่เห็นด้วย ผมคิดว่าจะเป็นการทำลายมากกว่า ผมคิดว่าอันนั้นไม่คุ้ม คือ หมายความว่า การจัด แสง สี เสียง
           ๑. ลงทุนสูงมาก ใช้งบประมาณมหาศาลเลย รับรองในแง่ของการขายบัตรได้ไม่มีทางคุ้มทุน
           ๒. จะเป็นตัวดึงนักท่องเที่ยวต่างชาติมาหรือไม่ ผมว่าไม่ ผมไม่คิดว่านักท่องเที่ยวต่างชาติ ฝรั่ง ญี่ปุ่น จีน จะสนใจต่อ light and sound เขาอาจจะไปดูกลางคืนที่เปิดไฟ แต่ว่าจัดพิเศษและลงทุนมหาศาลหลายล้าน ผมไม่คิดว่าจะเป็นตัวดึง เพราะฉะนั้น แปลว่า ถ้ามองว่าคุ้มไม่คุ้มในแง่กำไรขาดทุน ผมคิดว่าไม่คุ้ม คุ้มไม่คุ้มในแง่ของโบราณสถานและวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ ผมก็คิดว่าไม่คุ้ม คือไม่คุ้มทั้งในแง่ที่เป็นตัวเงิน กับไม่คุ้ม ทั้งในแง่ของจิตวิญญาณ และผมคิดว่า light and sound เป็นเรื่องเชยไปแล้ว ผมไม่รู้สิ ตอนหลังเมื่อสมัยก่อนตอนเป็นหนุ่ม ๆ ไปเที่ยวยุโรป ก็ต้องไปดู light and sound ในปารีส ไปดู light and sound ที่ทัชมาฮาล ในอินเดีย แสดงแสง เสียง อะไรอย่างนี้ ตอนหลังก็เลิกกันหมดแล้ว แล้วเวลาเราไปทัวร์ เราก็ไม่ไปเรื่องแบบนี้กันแล้ว คือมันเป็นของที่มากับเรื่องโปรโมท การท่องเที่ยว ซึ่งผมคิดว่ามันเชยแล้วในทัศนะผม

****************************************

<< หน้าแรก < ย้อนกลับ 1 2 3 หน้าถัดไป > หน้าสุดท้าย >>

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗ ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ และ อายุวัฒน์ ค้าผล