สถาบันอยุธยาศึกษา

หน้าหลัก

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

มีดอรัญญิก

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

อยุธยากับนานาชาติ

Last comments
No comment...

มีดอรัญญิก

มีดอรัญญิก
      ความรู้เรื่องเหล็กและเทคโนโลยีในการถลุงเหล็กแยกเหล็กจากแร่ธรรมชาติ จนสามารถนำมาหล่อหรือตีขึ้นรูปเป็นเครื่องใช้ไม้สอย บรรพบุรุษของมนุษย์เราได้ใช้การฟันฝ่าอุปสรรคต่าง ๆ เพื่อความอยู่รอดของชีวิต ทำอาวุธล่าสัตว์หาอาหาร ปลูกพืช ตัดไม้ ทำที่อยู่อาศัย ปกป้องตนเองและเผ่าพันธุ์ให้รอดพ้นจากศัตรูนานาชนิด ตลอดจนใช้ในการรักษาเอกราชอธิปไตยของบ้านเมืองตลอดมา ดังเช่น ประเทศไทยในปัจจุบันจากประวัติศาสตร์ชาติไทย ชาวไทยตั้งแต่สมัยบรรพกาล กรุงสุโขทัย กรุงศรีอยุธยา ล้วนได้ใช้อาวุธที่เกิดจากเทคโนโลยีที่มีอยู่นี้ รักษาบ้านเมืองให้รอดมาเพื่อให้พวกเราได้อยู่เย็นเป็นสุขจนทุกวันนี้
      ชาวบ้านต้นโพธิ์ บ้านไผ่หนอง ตำบลท่าช้าง อำเภอนครหลวง จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นกลุ่มคนกลุ่มหนึ่งที่ได้สะสมเทคโนโลยีการทำเครื่องมือเครื่องใช้จากเหล็กมาตั้งแต่อดีต แต่ผลผลิตที่ออกมาจากคนไทยกลุ่มนี้กลับเรียกว่า มีดอรัญญิก หรือ ของอรัญญิก
      ด้วยสายพระเนตรอันยาวไกล พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินเยี่ยมชาวท่าช้าง เมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2519 เพื่อให้ขวัญกำลังใจ และพระราชทานดำริให้ทำเป็นตัวอย่างและเริ่มต้นทำในสิ่งที่จะดำรงเทคโนโลยี การทำมีดอรัญญิก อันเป็นสมบัติและเอกลักษณ์ไทยให้พัฒนาและคงอยู่ตลอดไป

มีดอรัญญิกเป็นของที่ระลึก

      ชาวตำบลท่าช้างกลุ่มนี้ เดิมเป็นชาวเวียงจันทร์และได้อพยพเข้ามา พร้อมกับนำเทคโนโลยีการทำเครื่องมือเครื่องใช้จากเหล็ก (มักเรียกรวม ๆ กันว่า ตีมีด) และส่วนหนึ่งเป็นช่างทองรูปพรรณ เล่าต่อ ๆ มาว่า มีช้าง 2 เชือก สำหรับขนสัมภาระร่วมขบวนมาด้วย มีหลักฐานสำคัญของต้นตระกูลชาวหนองไผ่ที่เป็นวัตถุ สามารถสืบย้อนอดีตไปได้ คือ มีดดาบนายบัญญัติ คำศรี ผู้มีศักดิ์เป็นเหลนทวดของขุนนราบริรักษ์ ได้รับเป็นมรดกตกทอดมาเป็นสมบัติของตระกูล คือ ดาบขนาดเหมาะมือมีลักษณะสวยงามมาก ฝักและด้ามประดับด้วยทองคำสลักลายนูน เฉพาะด้ามที่จับถักหุ้มด้วยลวดเงิน ทำให้เกิดผิวสากจับได้กระชับมือ ไม่ลื่นไถล สันนิษฐานว่าน่าจะเป็นที่ทำขึ้นมาใช้งานจริง ๆ และใช้แสดงตำแหน่งยศด้วย ชาวเวียงจันทร์กลุ่มนี้ได้อพยพเข้าพึ่งพระบรมโพธิสมภารพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ในปี พ.ศ. 2365 สาเหตุเนื่องจากเวียงจันทร์ขณะนั้นเกิดการทำมาหากินอัตคัดขาดแคลน โจรผู้ร้ายชุกชุม
      สมเด็จพระมาตุฉา พระมเหสีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้า พร้อมด้วยพระบรมวงศานุวงศ์ ได้เคยเสด็จมาทอดพระเนตรการทำมีดของชาวบ้านหนองไผ่ที่วัดมเหยงค์ครั้งหนึ่ง ในเวลาต่อมา หลวงได้โปรดเกล้าฯ พระราชทานบรรดาศักดิ์แก่นายเทา ซึ่งเป็นต้นตระกูล พันธุ์หนอง อดีตหัวหน้าผู้อพยพจากเวียงจันทร์และเป็นหัวหน้าหมู่บ้านขณะนั้นเป็น ขุนนราบริรักษ์ ด้วยความที่สามารถดูแลปกครองลูกบ้านให้อยู่ในจารีตประเพณีอันดีงาม มีความสามัคคีปรองดอง และเคารพต่อกฎของบ้านเมือง

ลักษณะเด่นของมีดอรัญญิก
      มีดอรัญญิกมีลักษณะเด่นเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว มีดมีความเป็นเลิศ มีความทนทานใช้การได้นานนับเป็นปี ๆ บางชนิดใช้งานได้ตลอดชีวิตของผู้ใช้ และมีความสวยงามประณีต มีรอบตีทำให้เหล็กแน่นแข็งแรง ตัวมีดคมบางใช้เหล็กอย่างดี ทำให้คมมีดไม่แตกหรือบิ่น ด้ามมีดแต่ละชนิดจะแตกต่างกัน ด้ามไม้ใช้ไม้อย่างดี บางด้ามมีการฝังมุกให้สวยงาม ที่สำคัญคือ ตราที่ประทับบนตัวมีดแสดงให้เห็นว่าเป็นมีดอรัญญิกแท้
      ปัจจุบันนี้ มีดที่ใช้เครื่องมือไฟฟ้า จะทำให้มีดมีความประณีตมาก ตกแต่งลวดลายได้สวยงามดี บางรายมีแท่นปั้นรูปมีดจะทำให้รูปมีดมีขนาดเท่า ๆ กัน และเหมือนกัน

ทุ่มแรงเหวี่ยงลูกพะเนินหลาบเหล็ก

ในสมัยก่อน การทำมีดต้องอาศัยคนงานหลายคน เช่น คนตีพะเนิน จะต้องฝึกหัดกันมาเป็นอย่างดี จะต้องรู้ว่ามีดรูปไหนควรตีตรงไหน และจะต้องคอยฟังสัญญาณการใช้เสียงของผู้จับเหล็กนี้ ตามภาษาชาวบ้านเรียกว่า “หน้าเตา” ซึ่งจะต้องเป็นคนที่มีความรู้เกี่ยวกับการทำมีดเป็นอย่างดีเยี่ยม
สถานที่ใช้ในการทำงานบริเวณหมู่บ้านตีมีดเกือบทั้งตำบลท่าช้างจะมีลักษณะการตั้งบ้านเรือนอยู่แบบขนานไปกับสองฟากฝั่งของแม่น้ำป่าสัก แต่ละหลังจะปลูกบ้านแบบใต้ถุนสูง เพื่อป้องกันน้ำที่อาจจะเอ่อล้นสองฟากฝั่งแม่น้ำขึ้นมาท่วมบ้านเรือนได้ การตีมีดของชาวบ้านส่วนใหญ่จะใช้บริเวณใต้ถุนบ้านเป็นที่ประกอบการทำมีด ตั้งแต่การปัดมีดคม ไล่มีด การลับมีด ยกเว้นการเผาเหล็กให้ร้อนแดง ส่วนมากชาวบ้านจะสร้างเป็นโรงเรือนเล็ก ๆ ต่างหาก เพื่อป้องกันอัคคีภัยที่จะเกิดขึ้นมาได้ ถึงแม้บริเวณใต้ถุนของชาวบ้านจะสูงโปร่งก็ตามแต่ลักษณะของงานที่ต้องใกล้กับความร้อนจากเตาเผาเหล็ก

(สถาบันอยุธยาศึกษา. (2548). บันทึกคำบอกเล่าของผู้รู้ในท้องถิ่นจังหวัดพระนครศรีอยุธยา. อยุธยา : สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา)

ข้อมูลผลิตภัณฑ์

ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ OTOP 5 ดาว

ประวัติความเป็นมา

เป็นงาน Hand-made ที่ทำสืบทอดกันมาจากบรรพบุรุษ โดยเริ่มจากการทำมีดอรัญญิก และพัฒนาผลิตภัณฑ์เรื่อยมาจนมาเป็นเครื่องใช้บนโต๊ะอาหาร

กระบวนการขั้นตอนการผลิต

ทำจาก Stainless Steel โดยสั่งซื้อวัตถุดิบจากประเทศญี่ปุ่น ผ่านตัวแทนจำหน่ายในประเทศไทย

จุดเด่นของผลิตภัณฑ์

เป็นงาน Hand-made ทำจาก Stainless Steel ใช้ในการรับประทานอาหาร หรือตกแต่งบนโต๊ะอาหาร

สถานที่จำหน่าย

- 48/3 หมู่ที่ 5 ต.แม่ลา อ.นครหลวง จ.พระนครศรีอยุธยา 0-3535-9657-8,03528-5319,0-1682-8703
- บ.นว.อรัญญิก จำกัด 48/3 หมู่ 5 ต.แม่ลา อ.นครหลวง จ.พระนครศรีอยุธยา โทร.0-3535-9657-8,0-3528-5319,0-1682-8703

ข้อมูลจาก : http://www.otop5star.com/pop_up01-th.php?id=278#

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗ ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ และ อายุวัฒน์ ค้าผล