องค์ปรางค์ประธาน ซึ่งเป็นแบบฝักข้าวโพด ในแบบศิลปะขอมเขมร เชื่อกันว่าสร้างขึ้นตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนต้น อันสอดคล้องกับตำนานเรื่อง วังเวียงเหล็กของพระเจ้าอู่ทอง แต่ก็มีข้อโต้แย้งจากนักวิชาการอีกแนวทางหนึ่ง ว่าองค์ปรางค์ของวัดนี้น่าจะเป็นศิลปะสมัยพระนารายณ์ หรือสมัยอยุธยาตอนปลายมากกว่า อย่างไรก็ตาม ปรางค์องค์ที่สมบูรณ์อยู่ในปัจจุบันนี้นั้นได้รับการซ่อมแซมครั้งใหญ่โดยชาวบ้านอยุธยา เมื่อปี พ.ศ.2441 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งที่พระองค์จะเสด็จประพาสยังวัดนี้

มุขส่วนหน้าของปรางค์องค์ประธานเคยมี เทวรูปพระเจ้าอู่ทอง ประดิษฐานอยู่ แต่ได้ถูกอัญเชิญลงไปกรุงเทพฯ ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก โดยพระองค์ทรงให้หล่อแปลงเทวรูปเดิม ให้เป็นพระพุทธรูปหุ้มเงินทั้งองค์ แล้วนำไปประดิษฐานไว้ในวัดพระแก้ว ทั้งนี้ รัชกาลที่ 1 ทรงให้หล่อพระพุทะรูปยืนทรงเครื่อง แล้วนำมาประดิษฐานไว้ตรงมุขด้านข้างของปรางค์ประธานเป็นการทดแทนบนฐานเดียวกับปรางค์ประธานมีมณฑปขนาบซ้ายขวา ภายในมณฑปมีพระพุทธรูป ด้านท้ายเขตพุทธาวาสมีพระอุโบสถขนาดใหญ่ (14 × 32 เมตร) ซึ่งได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยรัฐบาลจอมพล ป.พิบูลสงคราม เมื่อปี พ.ศ.2499 และยังใช้ประกอบกิจของสงฆ์มาจนถึงปัจจุบันนี้

ด้านข้างตอนใต้ของวิหารหลวง เป็นวิหารพระนอน พระนอนองค์นี้เพิ่งได้รับการบูรณะเมื่อไม่นานมานี้ นอกนั้นโดยรอบยังมีเจดีย์ใหญ่น้อยอีกมากายที่น่าเชื่อว่าสร้างขึ้นเพื่อบรรจุอัฐิธาตุของบุคคลสำคัญ

นอกเขตพุทธาวาส ด้านทิศตะวันตก หรือเขตสังฆาวาสนั้น มีอาคารซึ่งเรียกกันว่า ตำหนักสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ เป็นอาคาร 2 ชั้น ฐานอาคารมีลักษณะโค้งแบบท้องเรือสำเภา อันเป็นศิลปะที่นิยมกันในสมัยอยุธยาตอนปลาย ชั้นบนเป็นจิตรกรรมฝาผนัง ที่เชื่อกันว่าเขียนขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลาย เป็นภาพเล่าเรื่องสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ไปนมัสการพระพุทธบาทที่ลังกาทวีป ปัจจุบันภาพจิตรกรรมเหล่านี้อยู่ในสภาพเลอะเลือน อาคารนี้ได้รับการลอกแบบไปสร้างเป็นส่วนหนึ่งของร้านขายผ้าไหมที่มีชื่อเสียงของ จิม ทอมป์สัน ที่กรุงเทพฯ

Wat Buddhai Sawan

According to the legend, Wat Buddhai Sawan was said to be King U-Thong’s royal residence in the name “Wiang Lek”. He had stayed at the residence for 3 years. Then he commissioned constructing the royal palace and the new capital city at an area called “Nong Sanoh”, on Ayutthaya Island at present. As a result, he donated the area of the residence to build a temple. This legend is the same as those of the construction of Wat Ayothaya and Krung si Ayutthaya.
The temple is located on the Chao Phraya River outside the city island opposite the mouth of a canal called Khlong Thor or Khlong Chakaiyai, the canal that drew water from Lob Buri River (Khlong Khumuang) in the north. There was a line of canal along the back of the Ancient Palace, and was connected to the Chao Phraya River in front of the temple. In Ayutthaya period, there were various villages of people with many nationalities around it, such as a Chinese village, a Muslim village, a Portuguese village and the Indo-Chinese who believed in Christianity.

The religious area was surrounded by low walls on the four sides with 92 meters in width and 192 meters in length. The royal chapel (the Ubosot, measuring 54 X 74 meters) was situated in front. The back portico of the royal chapel was extended to a square-shaped passage (measuring 54 X 74 meters) which surrounded the main prang (Stupa). Rows of Buddha images were situated along the passages.

The main prang is corn-shaped in Khmer’s arts style. It is believed to be built in early Ayutthaya period. This is in agreement with the legend of King U-Thong’s Wiang Lek Royal Residence. On the contrary, there is disagreement of some technical experts saying that the main prang should have been built in the reign of King Narai or in the late Ayutthaya period. However, the main prang is still complete, and was mainly renovated by Ayutthaya people in 1898 in the reign of King Chulalongkorn who once visited the temple.

Once, there was an image of King U-Thong situated in the front portico of the main prang. Later, the image was moved to Bangkok in the reign of King Buddha Yodfah, the first king of Rattanakosin, who commissioned modeling and changing the image by covering all of it with silver, and situated the image at Wat Phra Kaew (The Temple of the Emerald Buddha). King Buddha Yodfah commissioned modeling a standing Buddha image and placed it in the side portico of the main prang to replace the old one. On the same base of the main prang, there were canopies on both sides, and a Buddha image was situated in each canopy. At the end of the religious area, there was a big chapel (Ubosot, measuring 14 X 32 meters) which was mainly renovated by Field Marshal Por Phibulsongkhram in 1956, and the chapel is still used for religious activities.

In the south side of the main chapel, there was a wihan for a reclining Buddha image. The image was just renovated. There were also many big and small stupas in the area, which are believed to contain important royal bone ashes.

Reference
Kasetsiri, Chanwit, editor. (n.d.). Discovering Ayutthaya, pp. 78-82.