วิหารพระมงคลบพิตรในภาพนี้ ได้ถูกสร้างขึ้นใหม่บนซากวิหารเดิม      ปัจจุบันก็คือใจกลางสำคัญแห่งการมาท่องเที่ยวจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ดังจะได้ยินคำกล่าวอยู่เสมอว่า "ผู้ใดที่มาเที่ยวอยุธยาแล้ว ยังไม่ได้มาไหว้หลวงพ่อมงคลบพิตรแล้ว ถือว่ามาไม่ถึงอยุธยา" นอกจากนี้บริเวณวิหารพระมงคลบพิตรยังมีร้านค้าของฝากแห่งใหญ่ของอยุธยา และมีสถานที่จอดรถกว้างขวางไว้บริการนักท่องเที่ยว

หลวงพ่อมงคลบพิตร เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองพระนครศรีอยุธยา เช่นเดียวกันกับหลวงพ่อโตวัดพนัญเชิง ในปัจจุบันมีชาวอยุธยาและนักท่องเที่ยวชาวไทยไปกราบไหว้ขอพรอย่างหนาแน่นทุกวัน นอกจากนี้ยังเป็นที่สนใจแก่บรรดานักท่องเที่ยวต่างชาติทั้งหลายในด้านความงดงามและความใหญ่โตขององค์หลวงพ่อ

ศาสตราจารย์สันติ เล็กสุขุม กล่าวถึงหลวงพ่อพระมงคลบพิตรว่า เป็นพระพุทธรูปที่ในยุคกลาง ที่คงจะสร้างขึ้นในรัชกาลสมเด็จพระเจ้าทรงธรรม และแม้ว่าจะได้รับการบูรณะแล้ว แต่ยังรักษาเค้าเดิมตามที่ปรากฏในภาพถ่ายก่อนการบูรณะ เค้าพระพักตร์มน เครื่องแต่งพระพักตร์ห่างจากสุนทรียภาพของพระพุทธรูปแบบสุโขทัยมากพอสมควร คราวที่กรมศิลปากรบูรณะพระพุทธรูปองค์นี้ ได้พบว่าภายในพระอุระบรรจุพระพุทธรูปสำริดหลายองค์ มีทั้งขนาดย่อมและขนาดเล็ก จัดเป็นแบบอย่างของพระพุทธรูปในยุคกลาง (ดูจาก "งานช่างหลวงแห่งแผ่นดิน ศิลปะอยุธยา" ของ ศ.ดร.สันติ เล็กสุขุม)

Wihan Phra Mongkhon Bophit

Wihan Phra Mongkhon Bophit is a place where a big Buddha image “Phra Mongkhon Bophit” is situated. The temple reflects the power of religious belief on Thai social and political ideal, and also witnesses on Ayutthaya people’s knowledge in casting metal into various forms, especially casting archaic into Buddha images.

The big archaic Buddha image situated in Wihan Phra Mongkhon Bophit is not known when he was casted and who modeled the image. It was only said that in King Songtham reign, the image situated in the east of the wihan was moved to the new place for 200 meters farther from the old one. Then a building with the roof of Thai-styled canopy was built to cover him, and the old place was used to build a crematorium for the former kings.

The top of the canopy over Wihan Phra Mongkhon Bophit was hit by a thunderbolt in the reign of King Sua. The roof was tumbled down, hit the image’s head and made it fall onto the ground. Then the old building was renovated and changed from the old form to a wihan (the form like a chapel or the Ubosot). Later the wihan was renovated again in the reign of King Boromakot. After Ayutthaya was completely destroyed, Wihan Phra Mongkhon Bophit was deserted, and became damaged. The image’s topknot and an arm were broken. King Chulalongkorn of Rattanakosin period commissioned renovating the image in 1956. Field Marshal Por Phibunsongkhram, a Thai Prime Minister, assigned building a new wihan for Phra Mongkhon Bophit, the wihan we can see nowadays.

Reference
Kasetsiri, Chanwit, editor. (n.d.). Discovering Ayutthaya, pp. 60-61.

Wihan Phra Mongkhon Bophit was built on the ruins of the old one:

Nowadays this temple is the center of Phranakhon Si Ayutthaya tourism. We always hear the saying that “If one visits Ayutthaya and does not pay homage to Phra Mongkhon Bophit, it means that he does not reach Ayutthaya”. Moreover, tourists can buy suveniors and articles at the shops in the wihan area, and a big car park is provided at the temple.
Luang Poh Mongkhon Bophit is a sacred Buddha image repected by all Ayutthaya people, the same as Luang Poh Toh at Wat Phanan Choeng. Nowadays, a lot of Ayutthaya people and tourists come to pay homage to him. Most of all, the beauty and the size of Phra Mongkhon Bophit also interests foreign tourists.

Reference
Picture and captions by Patr Taengphan. Ayutthaya Study Institute.