สถาบันอยุธยาศึกษา - กระบวนพยุหยาตราชลมารค

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

กระบวนพยุหยาตราชลมารค

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรมอยุธยา

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

ความสัมพันธ์ไทย-ญี่ป่น

ความสัมพันธ์ไทย-มุสลิม

ศูนย์ข้อมูลอยุธยาศึกษา

ปัญหาการคัดลอกข้อมูล
ท่านที่ใช้ Internet Explorer มักประสบปัญหาการคัดลอก(copy)เนื้อหา ควรใช้ เว็บเบราว์เซอร์อื่นๆ เช่น Mozilla Firefox หรือ Google Chrome แทน

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments

การแข่งเรือยาว

ยากให้ ทุก มหาลัย ศึกษาประเพณีนี้ไว้ ผมก็พาเพื่อนที่ ม ไปพาย...

09/03/10 17:32 ...

โดยคุณ เด็ก ม.น พิดโลก

วัดพุทไธศวรรย์

5555
:grin :) :zzz :grin :p 8) ;) ;) :roll :eek ข้อมูลดี...

09/03/10 14:59 ...

โดยคุณ {{*...*}}

พระราชวังบางปะอิน

i like
ไป มา วั น นี้ นี่ เอ ง ข๊า...โร ง เรีย น พา ไป ทรร ศ นะ ศึ ...

02/03/10 05:13 ...

โดยคุณ @ hua - hin

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

โครงงานเขาเอง
เอาไปทำโครงงานได้คะเเนนเต็มแน่เลยอ่ะ[B]null[/B] ...

02/03/10 02:09 ...

โดยคุณ พลอย อ่ะนะ

พระประวัติเบื้องต้นของสมเด็จพร...

ขอบคุณ
ขอบคุณค่ะสำหรับข้อมูลดีดีที่ให้ศึกษาข้อมูล วีซอลหยุด สุ...

02/03/10 02:03 ...

โดยคุณ พลอย

กระบวนพยุหยาตราชลมารค

| พิมพ์ |

หน้า 1 จาก 2

กระบวนพยุหยาตราชลมารค หมายถึง ริ้วกระบวนเรือพระราชพิธีที่จัดขึ้นสำหรับพระมหากษัตริย์เสด็จพระราชดำเนิน ไปในการต่างๆ ทั้งเป็นการส่วนพระองค์ และที่เป็นพระราชพิธี แต่เดิมกระบวนพยุหยาตราชลมารค เป็นการเสด็จ พระราชดำเนิน เพื่อประกอบการพระราชพิธีต่างๆ ที่สำคัญ เช่น พระราชพิธีถวายผ้าพระกฐิน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก การเสด็จพระราชดำเนินไปทรงนมัสการรอยพระพุทธบาทสระบุรี การอัญเชิญ พระพุทธรูปที่สำคัญ จากหัวเมืองเข้ามาประดิษฐานในเมืองหลวง ตลอดจนการต้อนรับราชทูตจากต่างประเทศ เป็นต้น
กระบวนพยุหยาตราชลมารค

“จะไม่สามารถเทียบความงามกับกระบวนเรือที่มโหฬารมีเรือตั้ง 200 ลำ โดยมีเรือพระที่นั่งพายเป็นคู่ๆ ไปข้างหน้า เรือพระที่นั่งนั้นใช้ฝีพายพวกแขนแดงที่ได้รับการฝึกพายมาจนชำนาญ ทุกคนสวมหมาก เสื้อ ปลอกเข่า ปลอกแขน มีทองคำประกอบ เวลาพายจะพายพร้อมกันเป็นจังหวะจะโคน พายนั้นก็เป็นทองเหมือนกัน เสียงพายกระทบน้ำเป็นเสียงประสานไปกับทำนองเพลงยอพระเกียรติของพระเจ้าแผ่นดิน" นิโคลาส แชร์แวร์ ราชฑูตฝรั่งเศส      นักประวัติศาสตร์ สันนิษฐานว่า ประเพณีที่พระมหากษัตริย์ไทยเสด็จพระราชดำเนินไปตามท้องน้ำด้วยกระบวนพยุหยาตราชลมารค เริ่มตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี เมื่อประมาณ 700 ปีล่วงมาแล้ว โดยมีการกล่าวถึงกระบวนเรื่อครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทยที่เก่าแก่ที่สุด คือการจัดกระบวนเรือรับพระศรีศรัทธาศรีรัตนลังกาทวีปมหาสามีเป็นเจ้า ซึ่งเป็นหลานพ่อขุนผาเมืองและได้ไปบวชเรียนอยู่ที่ลังกา กลับสู่กรุงสุโขทัยสมัยพระเจ้าลิไท โดยพระองค์ทรงจัดกระบวนเรือรับเสด็จด้วย
     นักประวัติศาสตร์ สันนิษฐานว่า ประเพณีที่พระมหากษัตริย์ไทยเสด็จพระราชดำเนินไปตามท้องน้ำด้วยกระบวนพยุหยาตราชลมารค เริ่มตั้งแต่สมัยกรุงสุโขทัยเป็นราชธานี เมื่อประมาณ 700 ปีล่วงมาแล้ว โดยมีการกล่าวถึงกระบวนเรื่อครั้งแรกในประวัติศาสตร์ไทยที่เก่าแก่ที่สุด คือการจัดกระบวนเรือรับพระศรีศรัทธาศรีรัตนลังกาทวีปมหาสามีเป็นเจ้า ซึ่งเป็นหลานพ่อขุนผาเมืองและได้ไปบวชเรียนอยู่ที่ลังกา กลับสู่กรุงสุโขทัยสมัยพระเจ้าลิไท โดยพระองค์ทรงจัดกระบวนเรือรับเสด็จด้วย
     หลักฐานชิ้นแรกสุดเกี่ยวกับกระบวนเรือราชพิธีในอดีต คือสมัยกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี ในปี พ.ศ. 1900 รัชสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตรากฏมณเฑียรบาลใช้สำหรับเป็นธรรมเนียมราชตระกูลและราชสำนัก
     ในบทพระอัยการหลายมาตราได้กล่าวถึงกระบวนเรือราชพิธีไว้อย่างชัดเจน

     อาทิ ในเดือน 11 มีการพระราชพิธี “อาสยุธพิธี” คือ การแข่งเรือเสี่ยงทายระหว่างเรือพระที่นั่ง สมรรถไชย อันเป็นเรือพระที่นั่งทรงกับเรือไกรสรมุข ของสมเด็จพระอัครมเหสี มีธรรมเนียมสืบกันมาว่า ในการเสี่ยงทายถ้าเรือพระที่นั่งของพระมหากษัตริย์ชนะจะเกิดยุคเข็ญ ถ้าเรือพระที่นั่งของสมเด็จพระอัครมเหสีชนะ ปีนั้นข้าวจะเหลือเกลือจะอิ่ม
     ล่วงมาอีกประมาณ 100 ปีเศษ ในแผ่นดินสมเด็จพระนเรศวรมหาราช คราวเสด็จพระราชดำเนินไปทรงตีเมืองเมาะตะมะ เสด็จพระดำเนินจากกรุงศรีอยุธยาทางชลมารค โดยทรงให้พายเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ อันทรงพระพุทธปฏิมากรทองนพคุณ บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ถวายสมญานามว่า “พระพิชัย” นำเรือกระบวนหน้า อีกครั้งทรงยกทัพไปรับพระพิชัยนำกระบวนกันไปเป็นสวัสดิมงคลตามขนบนิยม สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรสทรงพระนิพนธ์พรรณนาความสง่าของกระบวนเรือตอนนี้ไว้ในหนังสือลิลิตตะเลงพ่าย
     จวบกระทั่งในรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ในปีพ.ศ.2199-2231 ปรากฏหลักฐานการจัดกระบวนพยุหยาตราชลมารค เรียกว่า “ กระบวนเพชรพวง” ซึ่งเป็นริ้วกระบวนที่ยิ่งใหญ่งดงาม จัดเป็นสี่สายพร้อมริ้วเรือพระที่นั่งตรงกลางอีกสายหนึ่งใช้เรือไม่น้อยกว่า 100 ลำ
     หนังสือชื่อ “ประวัติศาสตร์แห่งราชอาณาจักรสยาม” เขียนโดย นายนิโคลาส แชร์ แวส์หนึ่งในคณะทูตฝรั่งเศส ที่เดินทางมาเจริญสัมพันธไมตรีกับไทยในยุคสมเด็จพระนารายณ์มหาราชเขียนถึง กระบวนเรือพยุหยาตราของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ไว้อย่างน่าตื่นตาตื่นใจว่า
     “จะไม่สามารถเทียบความงามกับกระบวนเรือที่มโหฬารมีเรือตั้ง 200 ลำ โดยมีเรือพระที่นั่งพายเป็นคู่ๆ ไปข้างหน้า เรือพระที่นั่งนั้นใช้ฝีพายพวกแขนแดงที่ได้รับการฝึกพายมาจนชำนาญ ทุกคนสวมหมาก เสื้อ ปลอกเข่า ปลอกแขน มีทองคำประกอบ เวลาพายจะพายพร้อมกันเป็นจังหวะจะโคน พายนั้นก็เป็นทองเหมือนกัน เสียงพายกระทบน้ำเป็นเสียงประสานไปกับทำนองเพลงยอพระเกียรติของพระเจ้าแผ่นดิน"
ภาพเรือพระที่นั่งของกรุงศรีอยุธยา โดยชาวฝรั่งเศส ตีพิมพ์ปี พ.ศ.2226

ภาพเรือพระที่นั่งของกรุงศรีอยุธยา โดยชาวฝรั่งเศส ตีพิมพ์ปี พ.ศ.2226

เรือของผู้แทนพระองค์กษัตริย์อยุธยาและเรืออ้ญเชิญพระราชสาสน์จากพระเจ้าหลุยส์ที่ 14 สมัยพระนารายณ์

จากภาพคัดลอกริ้วกระบวนแห่พยุหยาตราชลมารคสมเด็จพระนาราย์มหาราช ที่คัดลอกมากจากภาพเขียนฝาผนังที่วัดยมจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ซึ่งภาพเขียนตัวจริงปัจจุบันถูกทำลายไปหมดแล้ว ทำให้ทราบชื่อเรือในริ้วกระบวนเรือเรียงตามลำดับจากต้นกระบวนถึงท้ายกระบวนมีว่า ต้นกระบวนมีเรือไชยของกรมต่างๆ เช่นกรมช้าง กรมม้า กรมอาสา กรมเขนทอง กรมเวียง กรมวัง กรมคลัง และกรมนา ตามด้วยเรือโขมดยาของทหารอาสาต่างๆ เรือตำรวจ เรือทองแขวนฟ้า นำหน้าเรือพระที่นั่งศรีสมรรถไชย คั่นด้วยเรือนาคแล้วจึงถึงเรือพระที่นั่งไกรสมาศ เรือพระที่นั่งไกรแก้วจักรรัต เรือพระที่นั่งศรพรหมไชย ตามด้วยเรือครุฑ เรือเอกไชย เรือพระที่นั่งไกรสรมุขเป็นเรือพระที่นั่งรอง เรือพระที่นั่งศรีสุนทรไชย เรือแซ และเรือรูปสัตว์ต่างๆ อาทิ เรือโต เรือสิงห์ เรือนก เรือม้า เรือคชสีห์ เรือราชสีห์ เรือเลียงผา เรือกร และเรือนาค เป็นต้น
ขบวนเรือพระที่นั่งของกรุงศรีอยุธยา มองเห็นโบสถ์ในคริสต์ศาสนาอยู่ด้านหลัง

ขบวนเรือพระที่นั่งของกรุงศรีอยุธยา มองเห็นโบสถ์ในคริสต์ศาสนาอยู่ด้านหลัง

การจัดการกระบวนพยุหยาตรลมารคในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชที่กล่าวมานี้ จัดได้ว่าเป็นริ้วกระบวนใหญ่แสดงความมั่งคั่งโอ่อ่า ของราชสำนักไทยในครั้งนั้นได้เป็นอย่างดี ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบกับริ้วกระบวนเรือในสมัยต่อมา จะพบว่าค่อยๆ ตัดทอนลงไปเรื่อยๆ เพราะเรือชำรุดไปตามกาลเวลาบ้าง ไม่มีผู้รู้จักทำขึ้นใหม่ให้ถูกต้องตามแผนโบราณบ้างจึงเหลืออยู่เท่าที่พอจะรักษาไว้ได้เท่านั้น กระทั่งในปี พ.ศ. 2310 ถึงคราวเสียกรุงศรีอยุธยาปรากฏว่ากระบวนเรือราชพิธีสูญสลายกลายเป็นเถ้าถ่านด้วยฝีมือของข้าศึก

     ครั้นสมเด็จพระเจ้าตามสินมหาราชทรงกอบกู้เอกราชได้แล้ว จึงทรงเร่งสร้างเรือพระราชพิธีสำหรับใช้ในการศึกสงครามขนาดไม่ใหญ่นัก โดยมีการแห่เรือสำคัญ คือ ในการพระราชพิธีสมโภชรับพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากรแก้วมรกต ซึ่งอันเชิญมาจากเวียงจันทน์และมาแห่พักไว้ที่กรุงเก่า คือพระนครศรีอยุธยามีข้อความในหมายรับสั่งพรรณนากระบวนเรือที่แห่มาจากต้นทางว่า รวมเรือแห่ทั้งปวง 115 ลำ และสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเสด็จพระราชดำเนินขึ้นไปสมทบที่พระตำหนักบางธรณีกรุงเก่า ความว่ามีเรือแห่มารวมกันเป็นจำนวน 246 ลำ
     ก้าวสู่ยุคกรุงรัตนโกสินทร์ได้มีกระบวนกฐินพยุหยาตราชลมารค โดยรัชกาลที่ 1 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เสด็จพระราชดำเนินไปพระราชทานกฐินทางชลมารค ณ วัดบางหว้าใหญ่ กับวัดหงส์ ในวันพุธ เดือน 11 แรม 4 ค่ำ พ.ศ.2325 ซึ่งนอกจากจะมีกระบวนหลวงซึ่งจัดเป็นกระบวนพยุหยาตรากรีธาทัพอย่างเรือโบราณแล้ว พระบรมวงศานุวงศ์ข้าทูลละอองธุลีพระบาท และอาณาประชาราษฏร์ที่มีฐานะ ยังได้ตกแต่งเรือด้วยลักษณะต่างๆ เช่นทำเป็นจระเข้ เป็นหอย เป็นปลา เป็นสัตว์ต่างๆ มาสมทบเข้ากับกระบวนนำและกระบวนหลวง เรือบางลำ ก็มีวงปี่พาทย์ และการละเล่นต่างๆไปในเรือด้วย
     รัชกาลที่ 1 นี้เองได้มีการสร้าง “เรือพระนั่งศรีสุพรรณหงส์” โดยเรือสุพรรณหงส์มีการกล่าวถึงครั้งแรกในสมัยกรุงศรีอยุธยา ต้นรัชกาลสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ประมาณ พ.ศ.2091 และในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช มีเรือพระที่นั่งเคยเรียกว่า “เรือสุวรรณหงส์”
     ครั้นเมื่อเรือพระที่นั่งศรีสุพรรณหงส์ผุลง พระบาทสมเด็จพระมงกุฏเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯให้ต่อใหม่ ประกอบพิธีลงน้ำเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 2544 พระราชทานชื่อ “เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์” ซึ่งเป็นลำที่ใช้อยู่ในปัจจุบันนี้ ต่อมาประเทศไทยได้มีการเปลี่ยนแปลงระบบการปกครอง เมื่อปี พ.ศ.2475 รัชกาลที่ 7 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว มิได้ประทับอยู่ในพระราชอาณาจักร การถวายผ้าพระกฐินโดยกระบวนพยุหยาตราจึงต้องมีอันระงับไปเป็นเวลาร่วม 30 ปี
     จวบจนเข้าสู่รัชกาลที่ 9 รัชกาลปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ฟื้นฟูจารีตประเพณีการเสด็จพระราชดำเนินไปถวายผ้าพระกฐินโดยกระบวนพยุหยาตราชลมารคขึ้นมาใหม่ในปี พ.ศ.2502
บทความจากหนังสือพิมพ์โพสต์ทูเดย์ ฉบับวันที่ 7 มิถุนายน พ.ศ. 2549

อ่านต่อ-ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น (11)

	1. 12-12-2007 20:03
	เป็นสิ่งที่ดีต่อประเทศไทยของเรา IP: 203.113.17.165 Guest

ศรายุทธ เปรมศรี

	2. 12-12-2007 20:06
	ทำให้เรารักษาประเพณีอันดีงามนี้ไว้ IP: 203.113.17.165 Guest

วรรณกานต์ รัชเดช

	3. 12-12-2007 20:09
	ขอเอาใจใส่ประเพณีนี้ให้มากขึ้น IP: 203.113.17.165 Guest

อนันต์ กุลทอง

	4. 12-12-2007 20:15
	เป็นกำลังใจช่วย IP: 203.113.17.165 Guest

บุษกร ทาทายัง

	5. 13-06-2008 17:53
	ดีมาก IP: 172.28.4.6 Guest

นาเดีย

	6. 01-08-2008 01:07
	เป็นเว็บที่ดีมาก ๆ IP: 203.107.204.86 Guest

kkk

	7. 23-11-2008 22:52
	ขอภาพหน่อย ผมขอรูปกระบวนเรือพยุหยาตราชลมารคทุกลำนะครับส่งมาที่ นะครับ IP: 222.123.113.32 Guest

ด.ช.ปฐมพงษ์ คบทองหลาง

	8. 27-05-2009 03:46
	ขอภาพหน่อย ในรัชกาลที่1 "วันพุธเดือน11แรม4ค่ำ" มีได้ในปีพ.ศ.2329,2333,2336,2346 4ปีนี้เท่านั้นครับ . ที่ว่าเป็นพ.ศ.2325จึงไม่น่าถูกต้องครับ ช่วยตรวจสอบด้วย IP: 67.228.166.104 Guest

ภูริ

	9. 18-10-2009 03:52
	สวยจังเลยค่ะ อยากให้ลงรูปเยอะๆๆๆๆๆๆๆๆๆนะค่ะ IP: 114.128.9.139 Guest

ฟ้าใส

	10. 29-11-2009 23:53
	สวยจังเลยค่ะ อยากดูภาพเรือมากกว่านี้ค่ะ IP: 118.172.150.200 Guest

บีบี

<< หน้าแรก < ย้อนกลับ 1 2 หน้าถัดไป > หน้าสุดท้าย >>

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗
เว็บมาสเตอร์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ ayutthayastudies.aru.ac.th