ชาวญี่ปุ่นที่อยุธยา

หมู่บ้านญี่ปุ่น จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

     ดังที่ได้กล่าวมาแล้วว่าใบเบิกร่องประทับตราแดง มีข้อความว่า “ชาวญี่ปุ่นที่อาศัยอยู่ในแดนสยาม” เป็นหนังสือที่รัฐบาลญี่ปุ่นออกให้แก่ชาวญี่ปุ่นที่มีชื่อว่า โยเอมอง ซึ่งถ้าตรวจสอบจากจดหมายเหตุปี พ.ศ. ๒๑๔๗ (๑๖๐๓ ปีที่ ๙ แห่งเคโช) จะพบว่าเป็นใบเบิกร่องประทับแดงที่เก่าแก่ที่สุด เมื่อเป็นเช่นนี้ย่อมสะท้อนให้เห็นถึงประวัติความสัมพันธ์ทางด้านการค้าในระยะแรกที่น่าสนใจว่าสำเภาที่ได้ใบเบิกร่องนั้นเดินทางไปติดต่อกับประเทศใดก่อน      อย่างไรก็ตามข้อมูลเกี่ยวกับการเดินเรือมายังอยุธยาในยุคก่อนที่จะมีการออกใบเบิกร่องประทับตราแดงมีน้อยมาก ดังนั้นถ้าจะศึกษาเรื่องความสัมพันธ์ก่อนหน้านี้ก็จะต้องศึกษาเรื่องราวจากหลักฐานแวดล้อม และข้อมูลทางประวัติศาสตร์ภายหลังจากการที่มีใบเบิกร่องนี้แล้วเท่านั้น
     ในหนังสือประวัติการเผยแพร่คริสต์ศาสนาเล่มหนึ่งได้เขียนไว้ว่า อิชิกาวะ จิเฮอิ (Ishigawa Jihei) เข้ารีต เขาเป็นคนสำคัญของคาโตะ คิโยะมาสะ ลี้ภัยศาสนาจากเมืองนางาซากิมาพำนักอยู่อยุธยา บันทึกดังกล่าวทำให้เราสันนิษฐานได้ว่า คงจะต้องมีชาวญี่ปุ่นอีกหลายคนที่ลี้ภัยมาพำนักอยู่ที่อยุธยาด้วยเหตุผลเดียวกัน นอกจากนี้ยังพบคำให้การของบาทหลวง แอนโทนิโอ คาร์ทูม ที่กล่าวว่าเคยประกอบพิธีศีลมหาสนิทแก่คริสเตียนชาวญี่ปุ่น ๔๐๐ คนที่อยุธยา พ.ศ. ๒๑๗๐ (ค.ศ.๑๖๒๗) เพราะฉะนั้นจำนวนคริสเตียนชาวญี่ปุ่นที่ลี้ภัยศาสนามาพำนักอยู่ที่อยุธยาอาจจะมีจำนวนมากกว่าที่คาดไว้ก็เป็นได้
     นอกจากโยเอมองแล้ว จะขอยกตัวอย่างอิโตย่า ดะเดมอง ซึ่งเป็นชาวญี่ปุ่นอีกคนหนึ่งที่อาศัยอยู่ในสยาม ญี่ปุ่นคนนี้หลังจากมีบทบาทในการกว้านซื้อสินค้าจำพวกหนังกวางและเป็นคนกลางในการติดต่อค้าขายที่อยุธยาแล้ว ได้กลายเป็นหัวหน้าของหมู่บ้านญี่ปุ่น(จะกล่าวถึงหมู่บ้านญี่ปุ่นภายหลัง) ดูจากนามสกุลของเขาแล้วอาจจะบอกได้ว่าเขาเป็นคนของตระกูลอิโตย่า ซุอิเอมองที่ทำการค้ากับต่างประเทศในเมืองนางาซากิ เราอาจสันนิฐานว่าในกรณีของเขานั้น ตอนแรกคงเป็นลูกจ้างอยู่ที่ร้านอิโตย่า และถูกส่งไปประจำที่อยุธยาในฐานะ “ตัวแทนของสำนักงานใหญ่จากนางาซากิ” แต่เมื่อญี่ปุ่นดำเนินนโยบายเปิดประเทศจนมิอาจกลับบ้านเกิดเมืองนอนได้ ก็เลยตั้งรกรากทำมาหากินที่อยุธยา จนประสบความสำเร็จมีชื่อเสียงในที่สุด ชาวญี่ปุ่นที่ไปอยู่อยุธยาด้วยสาเหตุทำนองนี้คงมีไม่น้อยในสมัยนั้น
     นอกจากนี้บรรดาชาวญี่ปุ่นที่ไปพำนักที่อยุธยานั้น ยังมีบางพวกซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญในด้านการรบทัพจับศึกเช่นเดียวกับพวกโปรตุเกส ดังเช่นในหนังสือ “รบทัพจับศึกในแดนสยาม” และอีกเล่มหนึ่งชื่อ “ความรุ่งเรืองและจุดจบของยามาดะในประเทศสยาม”
     ปรากฏข้อความดังนี้คือ
          “พวกโรนินที่รอดชีวิตจากสงครามเซกิงาฮาร่า และจากการสู้รบที่ปราสาทโอซากาได้โดยสารสำเภาญี่ปุ่นซึ่งกำลังจะเดินทางไปค้าขายยังชมพูทวีป ได้แวะที่สยาม แล้วพำนักอยู่ที่นั่น...”

ภาพตัวอย่าง ซามูไรญี่ป่น

จากข้อความที่ยกมาอ้างนี้ ทำให้ทราบว่าพวกนักรบที่สูญเสียเจ้านายต้องกลายสภาพเป็นโรนินได้เดินทางมาถึงอยุธยาแล้วเริ่มต้นชีวิตใหม่ที่นี่ พวกนี้อาจถือว่าเป็นที่มาของชาวญี่ปุ่นที่อพยพไปอยู่ที่อยุธยา ชาวญี่ปุ่นกลุ่มนี้ได้กลายเป็นทหารอาสาญี่ปุ่น เข้ารับราชการในราชสำนักอยุธยาซึ่งได้กล่าวถึงเรื่องนี้ภายหลัง นอกจากนี้แล้วยังดุเหมือนว่าจะมีโจรสลัดและกลาสีเรือชาวญี่ปุ่นเดินทางไปตั้งรกรากอยู่ที่อยุธยาด้วยเช่นกัน วันวลิต หัวหน้าคลังสินคค้าฮอลันดา ที่อยุธยาได้เขียนไว้ว่ามีชาวญี่ปุ่นบางคนที่ขออาศัยเรือที่มีใบเบิกร่องเดินทางมาถึงอยุธยาแล้วเกิดความประทับใจในทรัพยากรธรรมชาติอันอุดมสมบูรณ์ รวมทั้งกำไรมหาศาลที่ได้จากการค้า พวกเขาเหล่านั้นในที่สุดก็ได้ตัดสินใจตั้งรกรากที่นั่น อย่างไรก็ตามบรรดาชาวญี่ปุ่นอพยพที่มีประวัติความเป็นมาและชะตากรรมที่แตกต่างกันเหล่านี้ต่างก็มีจุดประสงค์ที่จะมาเยือนอาณาจักรอยุธยาด้วยความหวังใหม่ทั้งสิ้น ด้วยเหตุนี้สังคมของชาวญี่ปุ่นที่มีอยุธยาจึงมีโครงสร้างที่ค่อนข้างจะซับซ้อน ชุมชนญี่ปุ่นที่อยุธยาคงจะรับสมาชิกเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งถึงสมัยที่ญี่ปุ่นใช้นโยบายปิดประเทศทำให้การหลลั่งไหลของชาวญี่ปุ่นมายังญี่ปุ่นหยุดชะงักลง การที่ชุมชนญี่ปุ่นขยายขึ้นเรื่อยๆ ในที่สุดจึงมีคำภาษาไทยที่เรียกบริเวณที่ตั้งชุมชนนี้ว่า “หมู่บ้านญี่ปุ่น” ฉะนั้นหมู่บ้านญี่ปุ่นจึงถือกำเนิดขึ้นด้วยเหตุดังที่กล่าวมานี้

The Japanese Village in Ayutthaya

Japanese people in Ayutthaya

The Japanese who went to Thailand in Ayutthaya period had a form affixed a red stamp with the content “A Japanese living in Siam”. This was the document that the Japanese government granting to Japanese named “Yoemong”. After checking with a chronicle of 1604 (1603, the ninth year of Kesho), it revealed that the piece of paper was the oldest withdrawal slip. This tells us about the long history of early trading relation. Interestingly, it tells us when the junk initially went to a country. However, there was very little information concerning navigating to Ayutthaya in the periods before the granting of withdrawal slips with red stamps. Therefore, if one wants to study the relationship before this, environmental foundations should be studied, or studied from historical information after the withdrawal slips were granted.

In a history book used for propagating Christianity, it was written down that Ishigawa Jihei turned to hold Christianity. He was an important follower of Kato Khiyomasa who escaped from Japan to live in Ayutthaya because of his changing to hold the religion. According to the record, we can estimate that there were a lot of Japanese escaping and immigrating to Ayutthaya with the same reason. Moreover, there was a testimony of a Christian priest named Antonio Cartoom who said that he granted a ceremony of Holy Communion to 400 Christian Japaneses in Ayutthaya in 1627 (2170 B.E.). As a result, there should be a lot of Christian Japaneses living in Ayutthaya more than being expected.

Besides Yoemong, There was another example of Itoya Dademong, a Japanese living in Ayutthaya. This Japanes man, after buying goods with deer leather and being a mediator of trading in Ayutthaya, he became head of the Japanese village (The Japanese village will be mentioned later). For his family name, it showed that he was in the family of Itoya Suiemong who traded with foreign countries in Nagasaki. We may estimate that in Dademong’s case, he was initially an employee in Itoya store and was sent to Ayutthaya as the “representative from the headquarters in Nagasaki”. Contraditionally, when Japan had the policy of opening the country, he did not go back home. He settled down in Ayutthaya, got success and was very famous.  Therefore, there were a lot of Japanese people staying in Ayutthaya with the same reason.

Additionally, Japanese people living in Ayutthaya were skillful in fighting, the same as the Portuguese, as it was mentioned in a book “Robthab Jabsuek nai Dan Siam (Wars and Fighting in Siam)”, and the other one “Kwamrungruang lae Joodjob khong Yamada nai Dan Siam (Glory and Death of Yamada in Siam)”.
An extract of the content is indicated as follows:

“The Lonin who survived from the war at Sekigahara and from the fighting at Osaka cassle went on board the Japanese junk which was trvelling to trade at Chomphu Thaweep (India). They stopped by Siam and stayed there …”

A Sample Illustration of Japanese Samurai (Ancient Japanese Warrior)

Reference
Yoneo, Ishi-I; Tishiharu, Yoshikawa; writers and Khongchana, Phabphueng and others;   
translators. (1987). Kwamsamphan Thai Yeeboon Hokroi Bee (Six Hundred Years of
the Relationship between Thailand and Japan) Bangkok: The Humanities and Social
Studies Text Book Project Foundation.