สถาบันอยุธยาศึกษา - พระนเรศวรเริ่มทรงสำแดงพระบารมี

หน้าหลัก

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

พระนเรศวรเริ่มทรงสำแดงพระบารมี

สาระน่ารู้

สาระน่ารู้อยุธยาศึกษา

ประวัติศาสตร์อยุธยา

ศิลปวัฒนธรรม ประเพณี

ภูมิปัญญาท้องถิ่นอยุธยา

อยุธยากับนานาชาติ

สาระน่ารู้:สมเด็จพระนเรศวร

สาระน่ารู้ประวัติศาสตร์

สาระน่ารู้วัฒนธรรม ประเพณี
สมุดข่อย และคัมภีร์ใบลาน กรุสมบัติจากบรรพชน เครื่องทองไทยสมัยอยุธยา โขน ตำรับยาโบราณชาวกรุงเก่า ดนตรีไทยในวัฒนธรรมไทย

Last comments
No comment...

พระนเรศวรเริ่มทรงสำแดงพระบารมี

ในขณะที่พระนเรศวรประทับอยู่ที่เมืองพิษณุโลกนั้น นอกจากเสด็จออกไปยังกรุงหงสาวดีเพื่อเยี่ยมเยี่ยนพระเจ้าบุเรงนองซึ่งเป็นที่นับถือของพระองค์อยู่เนืองๆ จนกระทั่งทรงทราบลักษณะภูมิประเทศและคุ้นเคยกับชาวไทย มอญ และพม่า ตลอดระยะทางเป็นอย่างดีแล้ว หากว่างราชการเมืองเหนือเมื่อไร พระองค์จะต้องเสด็จลงมาเฝ้าพระชนกชนนีและพระอนุชาที่กรุงศรีอยุธยาอยู่เสมอๆ สมเด็จพระมหาธรรมราชาทรงสร้างวังจันทรเกษมขึ้นตรงมุมตะวันออกเฉียงเหนือ เพื่อให้เป็นที่ประทับของพระนเรศวรในตำแหน่งยุพราช ใกล้ๆ กันนั้น ได้ทรงสร้างป้อมมหาชัย๑ และสร้างกำแพงพระนครตามแนวเขตที่ขยายออกไปใหม่ พร้อมกันนั้นได้ขยายคูเมืองให้กว้างขึ้นอีก เพราะตำบลนี้เป็นจุดอ่อนแออย่างยิ่งในการป้องกันพระนครศรีอยุธยา ด้วยเป็นที่รวมของปากแม่น้ำลพบุรีและแม่น้ำป่าสัก ข้าศึกเตรียมการยกพลขึ้นฝั่งพระนครได้สะดวกกว่าด้านอื่น วังจันทรเกษมจึงเป็นที่ประทับของพระนเรศวรทุกคราวที่เสด็จลงมาจากเมืองพิษณุโลก๒
ในขณะที่เสด็จลงเฝ้าพระชนก และประทับอยู่ที่วังจันทรเกษม เมื่อ พ.ศ. ๒๑๒๑ พระยาจีนจันตุ ขุนนางเขมรที่เคยรับอาสาพระบรมราชา๓ มาตีปล้นเมืองเพชรบุรีแต่กลับพ่ายแพ้ตีเมืองไม่ได้ดังสัญญา จะกลับไปเขมรก็เกรงว่าจะถูกลงโทษจึงพาพรรคพวกเข้ามาสวามิภักดิ์ต่อไทย คนไทยมีน้ำใจกว้างขวาง เห็นใจผู้แพ้และให้อภัยผู้รู้สึกผิดเสมอ การเข้ามานบนอบในลักษณะคนสิ้นเนื้อประดาตัวของพระยาจีนจันตุจึงได้ผล สมเด็จพระมหาธรรมราชาทรงรับเลี้ยงไว้ในพระนครเป็นอย่างดี ทั้งๆ ที่พระยาเขมรคนนี้ได้เป็นศัตรูตัวฉกาจ ลอบเข้ามาทำร้ายไทยยังไม่ทันหายเหนื่อย เพราะไทยเป็นชาติใจดีเช่นนี้เอง จึงได้รับความช้ำใจมาหลายหน ครั้งนี้ก็เช่นกัน พอพระยาจีนจันตุได้ข่าวว่ากษัตริย์เขมรเจ้านายของตนไม่เอาโทษ ก็ลอบลงเรือสำเภาแล่นหนีออกไปจากพระนคร การทำเช่นนี้ถือว่าเป็นขบถต่อแผ่นดิน เพราะเป็นการนำข่าวในพระนครไปบอกข้าศึก ต้องจับตัวมาลงโทษให้ได้

พอพระนเรศวรทรงทราบเรื่อง จึงตรัสเรียกพวกข้าหลวงที่ตามเสด็จมาจากเมืองเหนือลงเรือรีบพายติดตามลงไป พระเอกาทศรถพระอนุชาทรงเรือตามติดๆ ไปด้วยอีกลำหนึ่ง ได้ไปทันเมื่อใกล้จะออกปากน้ำเจ้าพระยา พวกพระยาจีนจันตุได้ช่วยกันยิงปืนป้องกันเรือของตนอย่างเข้มแข็ง ทำให้เรือรบไทยเข้าใกล้ไม่ได้ ต่างก็ยิงรบพุ่งติดพันกันลงไปตามลำน้ำ จนกระทั่งถึงเวลาสว่างเห็นกันชัดเจน ตอนหนึ่งพระนเรศวรทรงพระแสงปืนนกสับประทับยืนหน้าเรือ ทรงตรัสสั่งให้เร่งเรือเข้าไปเทียบเรือสำเภาข้าศึก เพื่อจะทรงนำทหารปีนขึ้นเรือ เมื่อเข้าไปใกล้ในระยะแม่นยำทรงยิงถูกนายทหารผู้ใหญ่บนเรือสำเภาตายลง ๓ คน พวกบนเรือได้ช่วยกันระดมยิงมายังพระองค์อย่างรุนแรง ลูกกระสุนข้าศึกนัดหนึ่งถูกไม้รางพระแสงปืน แตกอยู่กับพระหัตถ์ พระองค์ไม่ทรงหลบเลี่ยงแต่อย่างใด พระเอกาทศรถทรงเกรงว่าพระเชษฐาจะทรงเป็นอันตราย จึงตรัสสั่งให้เร่งเรือทรงเข้ากำบังเรือพระเชษฐา เป็นการสำแดงความกล้าหาญให้ปรากฏดุจสมเด็จพระสุริโยทัยพระอัยกีเคยทรงเอาพระวรกายเข้ากำบังพระราชสวามีของพระองค์ให้พ้นคมอาวุธข้าศึก พระเกียรติยศจึงได้เป็นที่เลื่องลือไกลมาแล้วนั่นเอง
การรบทางเรือติดพันกันไปเช่นนี้จนกระทั่งออกแม่น้ำเจ้าพระยา เรือสำเภาพระยาจีนจันตุได้รับลมทะเลใช้ใบได้สะดวก เรือรบไทยเป็นเรือเล็กสู้คลื่นลมไม่ไหว ต้องถอยขบวนกลับขึ้นมาตามลำแม่น้ำ พบสมเด็จพระมหาธรรมราชาทรงคุมกำลังทหารลงเรือหนุนตามมาที่เมืองพระประแดง พระนเรศวรทรงกราบทูลเหตุการณ์ทั้งปวงให้ทรงทราบ แล้วก็เคลื่อนขบวนเรือคืนสู่พระนคร

     การสำแดงความองอาจกล้าหาญ ไม่หวั่นหวาดต่ออันตรายใดๆ ในครั้งแรกของพระนเรศวรและพระเอกาทศรถนี้ เป็นที่อัศจรรย์แก่ผู้ที่ตามเสด็จไปด้วยในคราวนั้นมาก ได้เป็นที่เลื่องลือกันไปทั่ว จนกระทั่งได้มีการจดจำและนำมาบันทึกในประวัติศาสตร์ และเป็นตัวอย่างให้ชนชาวไทยทั้งประเทศเกิดความกล้า ความมั่นใจในตนเอง และมีความหวังว่ากรุงศรีอยุธยาจะได้รับอิสรภาพกลับคืนมาดังเดิมภายในเวลาไม่นานนัก
     ต่อมาใน พ.ศ. ๒๑๒๓ กษัตริย์กรุงกัมพูชาได้ให้พระทศราชา กับพระสุรินทร์ราชาคุมกำลังประมาณ ๕,๐๐๐ ประกอบด้วยช้าง ม้า ลาดตะเวนเข้ามาในหัวเมืองด้านตะวันออกตามลำดับ แล้วได้ให้กองทัพหน้าเคลื่อนกำลังเข้ามายังเมืองสระบุรีและเมืองอื่นๆ หมายจะปล้นทรัพย์จับผู้คนไปเป็นเชลย ขณะนั้นประจวบกับพระนเรศวรได้เสด็จลงมาประทับอยู่ในกรุงศรีอยุธยาพอดี เมื่อทรงทราบข่าวศึกเมืองนครราชสีมา ก็ทูลขอกำลังทหารประจำพระนคร ๓,๐๐๐ คน ให้พวกข้าหลวงในพระองค์เป็นนายหมวดนายกองจัดขึ้นเป็นกองทัพรีบเคลื่อนตรงไปยังเมืองชัยบุรี (ต่อมาเรียก “เมืองชัยบาดาล”) แต่เพื่อให้ทันการณ์ได้สั่งตรัสไปให้พระชัยบุรีกับพระศรีถมอรัตนเจ้าเมืองท่าโรง ซึ่งเป็นนายทหารฝีมือดีรุ่นใหม่ที่ทรงฝึกและให้มาเป็นเจ้าเมืองด่านในบังคับบัญชาของพระองค์ จัดกำลังทหารม้าขึ้นเป็นกองหน้า รีบยกล่วงหน้าไปยับยั้งข้าศึกที่กำลังเคลื่อนที่มุ่งมายังเมืองสระบุรี
     พระชัยบุรีกับพระศรีถมอรัตนรวบรวมกำลังทหารม้าได้ราว ๕๐๐ คน รีบยกออกไปซุ่มคอยข้าศึกอยู่ตรงช่องทางผ่านดงพระยากลาง (ชื่อนี้เกิดทีหลังและอยู่ประมาณบริเวณปากช่อง) พอกองหน้าเขมรกำลังราว ๑,๐๐๐ คน ยกผ่านเข้ามาอย่างหละหลวม ก็ให้อาณัติสัญญาณเคลื่อนตีกระหนาบขบวนเดินทางของข้าศึกพร้อมกัน ข้าศึกไม่ทันระวังตัวต้องเสียทหารลงเป็นจำนวนมาก ที่เหลือก็รวนเรถอยหนีกลับไปยังทัพหลวงที่อยู่ข้างหลัง สองแม่ทัพไทยได้คุมกำลังทหารม้าตามตีติดๆ มา ทำความเสียหายให้แก่กองทัพเขมรมากขึ้น แม่ทัพเขมรทั้งสองไม่ทราบว่ากำลังกองทัพไทยมีมากน้อยเพียงใด จึงรีบยกทัพถอยหนีไปยังเมืองเขมร
     เมื่อพระนเรศวรทรงยกกำลังทหารเคลื่อนที่เร่งรีบมาถึงเมืองชัยบาดาล ได้รับข่าวว่ากองทัพข้าศึกได้ถอยออกไปไกลแล้วก็เสด็จกลับเพียงแค่นั้น กลยุทธในการใช้กำลังทหารเพียงจำนวนเล็กน้อย แต่มีความสามารถสูง เข้าทำงานตรงชัยภูมิที่ดีและในเวลาเหมาะสมที่สุด ทำให้กองทัพเขมรที่มีกำลังมากกว่าถึงกลับพ่ายแพ้อย่างง่ายดายครั้งนี้ ได้เลื่องลือไปไกลโดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อข่าวแพร่ไปถึงกรุงหงสาวดี ก็เป็นเหตุให้ราชสำนักกรุงหงสาวดีเริ่มระแวงสงสัยในอำนาจของไทยยิ่งขึ้นกว่าเดิม

....................................................
     ๑. ขณะนี้บริเวณป้อมมหาชัยกลายเป็นตลาดหัวรอเสียแล้ว
     ๒. เมื่อเสด็จเสวยราชย์แล้ว ก็ประทับที่วังนี้ต่อไปอีกหลายปี ในปลายรัชกาลจึงได้เสด็จไปประทับในพระราชวังหลวง ซึ่งอยู่ทางด้านตะวันออกเฉียงเหนือของพระนคร หลังจากรัชกาลพระนเรศวรแล้ว ก็ไม่มีพระราชวงศ์องค์ใดประทับที่วังนี้อีก ใน พ.ศ. ๒๓๑๐ พม่าข้าศึกเผาทำลายวังนี้เมื่อพระนครแตกเป็นครั้งที่ ๒ ต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้มาบูรณะขึ้นใหม่อีกครั้งหนึ่ง

สถาบันอยุธยาศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏพระนครศรีอยุธยา ๙๖ ถนนปรีดี พนมยงค์ อ.พระนครศรีอยุธยา จ.พระนครศรีอยุธยา
โทรศัพท์ ๐๓๕-๒๔๔-๐๓๓ โทรสาร ๐๓๕-๒๔๑-๔๐๗ ผู้ดูแลเว็บไซต์ : ประภาพร ฉัฐประภา - พัฑร์ แตงพันธ์ และ อายุวัฒน์ ค้าผล