ภาษาไทย

ภาษาพม่า

ภาษาไทย

ภาษาพม่า

เร็วเข้า

เมียนเมียน

โจมตี

ไต้

ระวัง

ตะตี้ท่า

อย่า

มโลเนะ

ขวา

ยา

ช้าง

ซิน

ซ้าย

แป

ม้า

มยีน

ถอย

เนาสก

แม่น้ำ

มีต

ฉิบหายแล้ว

เตปิ

ดาบ

ตา

เราชนะ

ไนบี

หอก

ลาน

เราแพ้

โซง

ฝน

โม

หิวไหม

ซาตะลา

ร้อน

ปูเด่

จุ๊จุ๊

ตูตู่

เย็น

เอเด่

เดิน

เชา

หิว

ชา

ลง

ซิน

ฆ่ามัน

ตูโกตัด

อย่าขยับ

มะโรคแน่

แย่ชะมัด

ปะกอกู

อยู่นิ่งนิ่ง

เนียน

ใจเย็นๆ

หะหลีล่า

ยิง

ไพอิท

อย่ากลัว

เซดเอเอ

แทง

โท

อย่าง่วง

มูซูเน่ เอะดีแล

ตี

ไยพ์

สู้ตาย

ชะเต

ตัด

เพี้ยต

ช้างตกมัน

ซินมอยู

หยุด

เพียต

ชนช้างกันเถอะ

ซินมองโย

          (ข้อมูลจากการสัมภาษณ์หม่องซอจี ด่านท่าขี้เหล็ก แม่สาย เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2548 และไซมานิต ไกด์ไทยใหญ่ เมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2548 ตรวจสอบโดยหม่องเอ นักหนังสือพิมพ์เมียนมาร์)

ด้านการทหาร

ตำราพิชัยสงคราม

     เนื่องจากฝึกฝนมาจากในราชสำนักพม่าหลายปี ควบคู่ไปกับมังสามเกียด มกุฎราชกุมาร พระนเรศวรจึงทรงเชี่ยวชาญในการใช้อาวุธต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นดาบ ทวน หอก ง้าว แม้กระทั่งปืนไฟ ทรงยิงได้แม่นยำอย่างน่าอัศจรรย์ อย่างเช่นกรณี ทรงพระแสงปืนต้นข้ามแม่น้ำสะโตง ยิงถูกสุรกรรมาตายคาคอช้าง การยิงต่อสู้กับพระยาจีนจันตุ การยิงจากเรือรบพระที่นั่งขึ้นไปบนบกเมื่อคราวศึกเมืองเหนือ การยิงสัตว์จากคอช้างที่ประทับเมื่อเสด็จออกล่าสัตว์พร้อมพวกโปรตุเกส ด้วยความที่เชื่อว่าทรงแม่นปืน ฝรั่งบางคนเขียนไว้ว่า การที่พระนเรศวรชนะศึกที่หนองสาหร่ายเป็นเพราะทรงยิงพระมหาอุปราชจากพระแสงปืนที่ทรงซ่อนไว้ใต้ท้องช้างด้วยซ้ำ
     เมื่อเสด็จออกรบ ก็คงจะใช้การข่าวให้เป็นประโยชน์ โดยเฉพาะสงครามแบบกองโจร กรณีการตีเมืองคัง ทรงทราบว่ามีทางลับอีกทางหนึ่งที่ยกทัพขึ้นไปได้ กรณีทรงสืบทราบจากหัวหน้าสายลับ คือมหาเถรคันฉ่อง ว่าพระเจ้านันทบุเรงทรงคิดไม่ซื่อ จึงทรงประกาศอิสรภาพที่เมืองแครง เหล่านี้เป็นต้น
     สิ่งหนึ่งที่แสดงให้เห็นว่าพระนเรศวรทรงใฝ่รู้ คือการมีพระบรมราชโองการให้ชำระ ตำราพิชัยสงคราม ที่มีอยู่เป็นแบบร้อยกรองเดิมให้เป็นแบบร้อยแก้ว เพื่อเก็บไว้ให้อนุชนรุ่นหลังได้ใช้หาความรู้ต่อไป

ด้านการทูต
     ทรงรู้ดีว่าพวกฝรั่งมีความสามารถในการรบและมีอาวุธที่ดีกว่า จึงมักจะผ่อนปรนให้กับต่างประเทศเสมอมา อย่างเช่นกรณี ที่โปรตุเกสมายึดมะละกาซึ่งเป็นของไทย ก็มิได้ทรงตอบโต้แต่อย่างใด การที่ฝรั่งเอาพระราชทรัพย์ที่ทรงฝากให้นำไปซื้ออาวุธ ไปเล่นการพนันเสียหมดตัวแล้วกลับมารับสารภาพ กลับทรงชมเชยว่าเป็นคนซื่อสัตย์ การต้อนรับคณะทูตจากมะละกาด้วยการพระราชทานสิ่งของให้มากจนต้องใช้คนหาบหามถึง 15 คน การที่พวกคาทอลิกโกหกจนถูกจับได้ ก็โปรดให้กลับประเทศได้โดยไม่เอาโทษ การผูกมิตรกับจีน จนถึงขั้นทรงชวนให้เป็นพันธมิตร ยกทัพเรือไปตีญี่ปุ่น เป็นต้น

ด้านการค้ากับต่างประเทศ
     การค้ากับจีน เริ่มติดต่อส่งเครื่องราชบรรณาการไปถวายจักรพรรดิจีน ในพระราชประวัติสมเด็จพระนเรศวรมหาราช (ข้อมูลตรวจสอบใหม่) โดย วศิน ปัญญาวุธตระกูล กล่าวว่า หลังพระนเรศวรครองราชย์ใหม่ๆ ในปี พ.ศ. 2135 มีการส่งเครื่องราชบรรณาการแก่องค์จักรพรรดิของจีนตามธรรมเนียม ปรากฏในบันทึกของจีนทั้ง 3 ฉบับ คือ
     1. เจิ้งสือ หรือ ประวัติศาสตร์ราชวงศ์ฉบับหลวง ในส่วนว่าด้วยสยาม บันทึกตอนหนึ่งว่า
     ในโอกาสเดียวกันนี้ สยามได้เข้าถวายเครื่องราชบรรณาการราชทูตประเทศนี้ขออาสาส่งกองทัพเข้าช่วยทำศึกสงคราม
     2. สือลู่ หรือ จดหมายเหตุประจำรัชกาล มีบันทึกเหตุการณ์ตอนหนึ่งว่า
     “เมื่อวันที่ 13 เดือน 10 ปีที่ 20 (พ.ศ. 2135) แห่งรัชศกว่านลี่ ราชทูตแห่งประเทศสยามจำนวน 27 คน ได้เดินทางไปนครหลวงเพื่อถวายเครื่องราชบรรณาการ องค์จักรพรรดิทรงพระราชทานหมวกและสายคาดเอวตามธรรมเนียม
     3. เอกสารโบราณภาคเอกชน เช่น บันทึกทะเลตะวันออกและตะวันตก ของจางเซี่ย ยกย่องว่า “รัชกาลพระนเรศวรนั้น สยามเริ่มเป็นผู้เกรียงไกรบนท้องทะเลแดนไกล ต่อแต่นั้นไป ทำศึกสงครามทุกปี จนสามารถดำรงความเป็นใหญ่เหนือประเทศทั้งหลาย”...

การค้ากับสเปน
     พระนเรศวรเป็นเจ้าสนพระทัยในการค้ากับสเปน โปรดให้มีหนังสือไปถึงข้าหลวงใหญ่สเปนที่กรุงมะนิลา เมื่อประมาณปี พ.ศ. 2137 ดังปรากฏในจดหมายจากดอน ฟรานซิสโก เทลโล (Don Francisco) ว่า “ข้าพระพุทธเจ้าได้รับสาส์นจากพระเจ้ากรุงสยาม... ทรงประสงค์การพาณิชย์ และการค้ากับหมู่เกาะเหล่านี้ (หมู่เกาะฟิลิปปินส์)... โดยที่เห็นว่าพระมหากษัตริย์องค์นี้โปรดเช่นนั้น ปีที่แล้ว ข้าพระพุทธเจ้าได้แต่งกัปตันฮวน เทลโล (Juan Tello) พร้อมคณะทูตไปเข้าเฝ้าพระเจ้ากรุงสยาม เป็นการตอบพระราชสาส์น โดยได้กล่าวถึงความนิยมชมชื่นอย่างใหญ่หลวง สำหรับพระราชไมตรีที่ได้ทรงแสดงต่อข้าพระพุทธเจ้า และความนิยมชมชื่นสำหรับพระราชปรารถนาที่จะให้ชาวสเปนค้าขายในราชอาณาจักร...กัปตันฮวน เทลโลได้ออกเดินทาง (ไปสยาม) และเมื่อปฏิบัติการทูตสมบูรณ์แล้ว เขาได้ทำการตกลงด้วยว่า (สยาม) ควรเปิดเมืองท่าเมืองหนึ่งสำหรับการค้า เพื่อให้ชาวสเปนสามารถไปตั้งหลักแหล่งโดยอิสระ และได้รับการยกเว้นจากภาษีทั้งปวง
     พร้อมกันนั้น ข้าหลวงใหญ่สเปนที่กรุงมะนิลา ได้ส่งผู้แทนเข้ามาติดต่อค้าขายกับกรุงศรีอยุธยาในปี พ.ศ. 2142 แต่ความสัมพันธ์กับสเปนดำเนินอย่างไม่ราบรื่น ทั้งกรณีการรบในเขมร ที่สเปนเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย และกรณีกองทัพไทยต้องการปืนใหญ่ของพวกสเปน จนพวกสเปนตัดสินใจโยนปืนใหญ่ลงแม่น้ำเจ้าพระยา แล้วกลับมางมเพื่อนำขึ้นเรือ เดินทางออกจากสยามโดยมิได้รับอนุญาตจากกรมพระคลัง ทำให้เกิดการต่อสู้ระหว่างทหารไทยกับสเปน ท้ายที่สุด เรือสเปนหลบหนีไปได้ แต่นายเมนโดซาทูตผู้นำมาได้รับบาดเจ็บเสียชีวิต ประกอบกับการค้ากับสเปนไม่มีกำไรมากนัก จึงต้องชะงักไป

การค้ากับฮอลันดา

บริษัทอีสต์อินเดียของฮอลันดา (Vereennignia Oost Indisce Compagnie หรือ VOC) เข้ามาเมืองไทยหวังอาศัยเรือสำเภาหลวงของราชสำนักอยุธยาไปค้าขายที่เมืองจีน และต้องการหาลู่ทางไปค้าขายที่เมืองจีน จึงส่งผู้แทนของบริษัทมายังกรุงศรีอยุธยา ในเดือนมิถุนายน ปี พ.ศ. 2147 พ่อค้าฮอลันดากลุ่มแรกที่มาถึงกรุงศรีอยุธยาสมัยสมเด็จพระนเรศวร ได้นำปืนใหญ่สองกระบอก มาถวายเป็นเครื่องราชบรรณาการ สินค้าที่ VOC กลุ่มแรกนำเข้ามามีมูลค่า 4,000 กิลเดอร์ พระนเรศวรเป็นเจ้าให้การต้อนรับอย่างดี แต่ฝันของ VOC ที่จะอาศัยเรือสำเภาหลวงของราชสำนักอยุธยาไปเมืองจีนต้องดับสลายเพราะเกิดศึกพม่า และพระนเรศวรเสด็จสวรรคต...

อุบายศึกพระนเรศวร
     หนังสือ ถิ่นกำเนิดพระนเรศวรมหาราช ได้กล่าวถึงอุบายศึกของพระนเรศวรเป็นเจ้าไว้ดังนี้
     สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในฐานะที่ทรงเป็นนักรบและแม่ทัพ... ทรงรอบรู้ในยุทธศาสตร์และยุทธวิธีอย่างยอดเยี่ยม... จอมพล สมเด็จเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ อดีตเสนาธิการทหารบกและอดีตผู้บัญชาการโรงเรียนทหารบก ได้ทรงกล่าวไว้ในหนังสือ พงศาวดารยุทธศิลป ตอนหนึ่งว่า สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงดำริด้วยพระปรีชาญาณแห่งจอมทัพด้วยความองอาจและเด็ดเดี่ยว... การที่ข้าศึกยกมาเป็นสองทางเช่นนี้ ถ้าปล่อยให้เข้ามารวมกำลังกันได้ ก็ย่อมไม่มีทางที่จะเอาชัยชนะ อย่างดีก็เพียงจะหน่วงเหนี่ยวข้าศึกไว้อย่างเมื่อ พ.ศ. 2129 แต่บัดนี้พระองค์ก็มีกำลังพอที่จะทำการชิงชัยในสมรภูมิเฉพาะแก่องค์กองทัพใดกองทัพหนึ่งของข้าศึกได้แล้ว ถ้าจะทำสงครามด้วยการประวิงพอให้ข้าศึกอ่อนระอาไปเองอย่างคราวก่อน ก็ย่อมจะผิดด้วยหลักสำคัญแห่งพิชัยสงคราม คือไม่ได้ใช้โอกาสที่ยังมีอยู่นั้นเพื่อทำลายข้าศึกให้ย่อยยับ จึงตกลงพระราชหฤทัยที่จะยกเข้าตีข้าศึกที่จะยกมาถึงก่อนนั้นให้แตกไปก่อน แล้วจึงจะยกหวนกลับไปตีกองที่จะยกมาถึงภายหลังให้แตกพ่ายพินาศไปทีละกอง นับว่าสมเด็จพระนเรศวรในฐานะที่ทรงเป็นแม่ทัพ ทรงเข้าพระราชหฤทัยในหลักการแปรขบวนรบและหลักการรวมกำลัง เฉพาะในด้านตำรับพิชัยสงครามเป็นอย่างดี และปรากฏว่านอกจากนั้น สมเด็จพระนเรศวรทรงเข้าพระราชหฤทัยเป็นอย่างดีถึงหลักการเลือกทำเลที่จะเข้าทำการรบ ซึ่งเป็นข้อสำคัญอันหนึ่งในทางยุทธศิลป...
     อุบายในการทำศึก เป็นสิ่งหนึ่งที่พระนเรศวรนำมาใช้อยู่เสมอ เช่น ครั้งเมื่อยกทัพไปตีกรุงละแวก หนังสือภาษาฝรั่งเศสฉบับหนึ่งบรรยายว่า กรุงละแวกมีกอไผ่ล้อมอยู่อย่างหนาแน่น พระนเรศวรทรงใช้อุบายให้ใช้ลูกกระสุนเงินยิงเข้าไปในกอไผ่ แล้วแอบซุ้มทัพอยู่ พอให้หลังพวกทหารกัมพูชาก็ออกมาตัดกอไผ่หาลูกปืนเงิน จนกอไผ่ที่ห้อมล้อมเมืองอยู่โล้นเกลี้ยง พระนเรศวรก็เสด็จยกทัพมาตีได้โดยง่าย ทำนองเดียวกับนิทานอีสป เสือมองไม่เห็นเนื้อทรายที่หนีเข้าไปซ่อนตัวอยู่ในดงทึบ จึงได้แต่ซุ้มคอยที เนื้อทรายคิดว่าเสือไปแล้ว ก็ค่อยๆ เล็มใบไม้จนเกลี้ยง เสื้อมองเห็นเนื้อทรายก็กระโจนเข้าสังหารได้โดยง่าย กลศึกเช่นนี้ พระนเรศวรเป็นเจ้าทรงนำมาใช้ได้ผลหลายครั้ง เช่น กรณีศึกเมืองคัง กรณีสั่งพระราชมนูให้ถอยทัพเพื่อจะทรงตีโอบ และกรณีแสร้งเดินทัพช้าๆ เพื่อถ่วงเวลา...